İşçilerin Tarihi
1970 e vardığımızda sendikal hareket ve iktidar arasındaki manzara şöyleydi: Birkaç yıldan beri Türk-İş (Türkiye İşçi Sendikaları Konfederasyonu) konfederal (üst) yönetimi, patronlar ve Süleyman Demirel in yönetimindeki AP (Adalet Partisi) hükümeti, 1967 de kurulduğundan beri gittikçe güçlenen ve etkisi Marmara Denizinin eteklerinin çok ötesine yayılan DİSK...
Söz / Sözün Özü
Sözleşmek. Konuşmak. Söyleşmek. Yazmak. Yayınlamak : Tarihe, kendi tarihimize bir iz bırakmak. Bir katkıda bulunmak. Ana, baba, hala, teyze, amca, dayı, nene, dede ve benzeri büyüklerimizle söyleşiler yapmak : -Sözün gösterilmesi- için onları söyleşi yaparken kamerayla ölümsüzleştirmek. Evet Sözlü Tarihi canlandırmak. Sözlü Tarih?in olanaklarından en iyi biçimde yararlanmak mümkün.
İşçi Sınıfı
Var mı(ydı)? Yok mu(ydu)? Uzun çok uzun yıllar tartışması yapıldı: Osmanlı İmparatorluğu?nda ve hemen sonrasında Türkiye Cumhuriyeti de işçi sınıfı var mıydı? Yok muydu? İşçi Hareketi Tarihi konusuna 1960?ların ortasından beri merak, hem de ne merak, sardığım için o tarihten beri bu konu beni de birinci derecede ilgilendirdi.
Değerler Rabbi
İnsan doğayla ayrımını algıladığı andan itibaren algısıyla algıladığı arasında bir bağın olduğunu sezer. İlk elden duyusal bilinç düzeyinde de olsa bunun nedenlerini, gördüklerinin gerisinde neyin var olduğunun arayışına da başlamış olur. Algının kendisi bir üçlemenin birliğidir: algılanan, algılayan ve algı. Algı, şiddeti ve biçimi ne...
Eski bir yanardağı Aborijin hikayesi
Uzun zaman önce, Avustralya?nın güneydoğusuna dört dev yaratık gelmiş. Üçü, kıtanın diğer bölgelerine yürüyüp gitmiş ancak biri yere çömelmiş. Vücudu, Budj Bim adındaki bir yanardağa, dişleri ise yanardağın lavlarına dönüşmüş. Günümüzde bilim insanları, bölgedeki Aborjin Gunditjmara halkı tarafından anlatılan bu masalın aslında geçmişe dayanan bazı temelleri olabileceğini düşünüyor.
Kötülüğün Sıradanlığı
Okullardaki tarih kitaplarının içeriğini hatırlayın; eğitim süreci içinde size öğretilen tarih sanat tarihi ya da bilim tarihi değil, ağırlıklı olarak savaş tarihidir. İnsanlık tarihi gerçekten de büyük savaşlar ve katliamlarla doludur. İnsanlığın tuttuğu kayıtların atılım yapması dolayısıyla yirminci yüzyıl içinde yer alan bu korkunç şiddet olaylarına daha detaylı olarak tanıklık etmekteyiz.
KAOTİKA
-En parlak yıldızlar en büyük kaostan doğar- (Nietzsche.) Evrende var olan her şey olduğu haliyle kendini ortaya koyuş biçimi olarak bir ifadedir, bu haliyle kendinde nasılsa öyledir. İnsan dışındaki her varlık verili haliyle zorunlu-doğal yasalılığın hükmü altındadır. Görünüşler her ne kadar değişiyor olsa da yasalılık değişmeden kalır.
Türk ulusunu Araplaştırma projesi
Amerikalı ünlü siyaset bilimci Samuel P. Huntington 1996 da yayınlanan kötü şöhretli kitabı -Uygarlıklar Çatışması: Dünya Düzeninin Yeniden-İnşası-nda dünyayı şu dokuz uygarlık kümesi arasında paylaştırır: Batı, Latin Amerika, Afrika, İslami, Çini (Sinic), Hindu, Ortodoks, Budist ve Japon. Huntington a göre dört ülke ise, son tahlilde bu kümelerden birinde yer...
Güney Afrika daki mağarada 170.000 yıllık küllerde bulunan kömürleşmiş parçalar, şimdiye kadar bilinen en eski pişirilmiş kök sebzeleri çıktı. Bulgular, gerçek -paleo diyetin- modern patateslere benzer şekilde karbonhidrat bakımından zengin birçok kavrulmuş sebzeyi içerdiğini gösteriyor. Araştırma lideri Lyn Wadley, Bence insanlar karbonhidratlar ve proteinlerin bir...
Avrupa emekli cenneti olmaktan çıkıyor. Ortalama ömür uzarken, doğum oranı düşüyor. Euro krizi de sosyal güvenlik sistemini sıkıntıya sokuyor. Avrupa, Üçüncü Dünya ülkelerine parmak ısırtsa da yakında alarm zillerini çaldırtacak kadar ciddi problemlerle karşı karşıya gelecek. Nüfus yapısındaki değişme Avrupa'yı yaşlandırıyor. Euro krizi de sosyal güvenlik sistemlerini sarsıyor. ...Devamı.»
Brezilya ve komşularında tüketim eğilimi artıyor. Yurtiçi talep Latin Amerika ülkelerinin konjonktür motoru oldu. Fakirlik ve işsizlik azalıyor. Petrolcülük tröstü Petrobras'ın mühendislerinden Eduardo Cliente,"Ekonomik durumu düşündüğümde, Avrupa'da değil de Brezilya'da yaşadığım için kendimi mutlu hissediyorum", diyor. Cliente, zor dönemlerin geride kaldığını, büyümenin istikrara kavuştuğunu ve ülkesindeki büyük çoğunluğun dünden daha iyi yaşadığını söylüyor. ...Devamı.»
Uluslararası Şeffaflık Örgütü'nün Yolsuzluk Algılama Endeksi Yunanistan açısından bir hayal kırıklığına daha yol açtı. Yunanistan yolsuzlukla mücadelede Kolombiya ve Cibuti'nin seviyesine düştü. Yunan trajedilerinde ilk perde kahramanın bahtsızlığını, ikincisi felakete sürüklenişi konu alır, piyesin trajik mi sona ereceği ise üçüncü perdede belli olur. ...Devamı.»
Çin şirketleri Avrupa'daki büyük yatırım hamlelerinin çoğunu Almanya'da yapıyor. Çinliler, ürünlerini pazarlamak ya da imalat yapmak için Almanya'da temsilcilik açıyor ve fabrika kuruyor. 8 bin kilometrelik mesafeyi göze alıp son derece farklı bir kültür çevresinde milyonlarca euroluk yatırım yapanın mutlaka bir bildiği vardır. Kısa süre önce Köln'de düzenlenen iş ve yatırım fonuna katılan Çinli işadamlarına neden Almanya'yı tercih ettikleri sorulduğunda verdikleri yanıt, "Alman teknolojisi" oluyor. "Made in Germany", Çinli yatırımcıyı mıknatıs gibi çekiyor. ...Devamı.»
Uluslararası ekonomik bunalımın beş yılı tamamlanıyor ve Batı kapitalizmin patronları, krizi bir türlü aşamamanın sıkıntısını yaşıyorlar. Kötü bir senaryoyu tekrarlıyorlar: Bir yandan ısrarla bütçelerde kemer sıktırıyorlar; bir yandan da astronomik parasal genişleme uygulamalarını belli aralıklarla tekrarlıyorlar. Bu senaryonun ikinci ayağı hem Avro Bölgesi'nde, hem ABD'de Eylül'de yemiden gündeme geldi. Kısaca aktaralım. ...Devamı.»
Kongre raporuna göre, ABD silah satışları 2011'de üç katına çıkarak dünyadaki silah satışının yaklaşık %78'ine ulaştı. "Özgürlüğün ülkesi" ABD yeni bir silah satış rekoru daha kırdı. Kongre raporuna göre ABD silah ihracatı 2010 yılına göre 2011'de üç katına çıktı ve yaklaşık 66,3 milyar dolar olarak gerçekleşti. Böylelikle ABD dünya silah ihracatındaki payını %78'e çıkarmış oldu. ...Devamı.»
Uluslararası finansal kriz beş yıl önce ABD'de patlak verdi; Avrupa'ya hızla yayıldı. 2010'da Batılı liderler, "düzeliyoruz'' rehavetini pompalamaya çalıştılar; ama nafile... Yıl sonunda Avro Bölgesi, yeni bir kriz dalgasına sürüklendi. Böylece, Batı kapitalizminin bir türlü aşılamayan bir büyük durgunluk içinden geçmekte olduğu yaygın kabul gördü. ...Devamı.»
World Economics Association (WEA) veya Dünya Ekonomik Birliği, Mayıs 2011'de neoklasik ve neoliberal iktisat öğretilerine ve reçetelerine muhalif bir grup iktisatçı tarafından kuruldu. Bir yıl içinde üye sayısını 10.000'in üzerine çıkardı. Internet üzerinden üç dergi yayımlamaya başladı. Çeşitli tartışma forumları oluşturdu. ...Devamı.»
Çin nereye gidiyor? Mao sonrasında başlayan, 1990'lı yıllarda hızlanan "reformlar, piyasaya ve dışarıya açılma' Çin toplumunu hangi doğrultuda etkilemektedir? Sol çevrelerde üç farklı yorum var: Çin Komünist Partisi'nin (ÇKP'nin) resmî söylemini benimseyenlere göre, "sosyalist piyasa ekonomisi" ve "Çin özelliklerini taşıyan sosyalizm" nitelendirmeleri geçerlidir. ...Devamı.»
"Çin toplumu nereye gidiyor?"... Ölümünden kısa bir süre önce bu soru Marksist sosyal bilimin önde gelen temsilcilerinden Giovanni Arrighi'ye sorulmuştu. Arrighi, Adam Smith Pekin'de başlıklı son kitabının Çin odaklı olması nedeniyle bu soruya muhatap oluyordu ve şu yanıtı veriyordu: ...Devamı.»
17 Haziran seçimleriyle Yunan trajedisinin son perdesi açılacak. Nasıl kapanacağını öngöremiyoruz ama birkaç haberi sıralayarak olasılıklara bakalım. İlk haber seçim sonuçlarına ilişkin öngörülerle ilgili: Anket sonuçları her an değişmektedir; ama, sağcı Yeni Demokrasi ile sosyalist Syrisa'nın "birinci parti olma yarışını" başabaş sürdürdükleri anlaşılmaktadır. Bu yarış önemlidir; zira seçim sistemi, birinci partiye açıktan elli milletvekili armağan ederek hükümet kuruluşunu kolaylaştırmaktadır. ...Devamı.»
Uluslararası Çalışma Örgütü (ILO) 2012 raporunu, World of Work ("Emek Dünyası") başlığı altında yayımladı. ILO Başkanı Raymınd Torres, rapora bir Önsöz yazmış; temel bulguları dört başlık altın toplamış; böylece ILO ile uluslararası sermaye çevreleri, IMF ve AB arasındaki önemli farklılıkları ortaya koymuş. Biz de Torres'in savlarından hareket edelim ve ILO'nun 2012'de dünyaya bakışını gözden geçirelim. ...Devamı.»
IMF'nin Nisan 2012 tarihli iki önemli belgesi bu yakınlarda yayımlandı: Dünyanın Ekonomik Görünümü ve Küresel Finansal İstikrar Raporu... Raporlar, iki açıdan önem taşıyor. Bir kere, dünyanın en zengin veri bankası IMF'dedir ve ülkelere, bölgelere, bloklara ait son istatistikleri izlememiz, karşılaştırmamız böylece mümkün oluyor. İkincisi, bu zengin bilgi malzemesi raporlarda değerlendirilmektedir. Gerçi, Joseph Stiglitz geçmişte bu raporları hazırlayan IMF uzmanlarını, "birinci sınıf üniversitelerden diplomalı üçüncü sınıf iktisatçılar" diye küçümsemişti. ...Devamı.»
Hint kökenli banker Ajay Kapur, 2005-2006'da dev yatırım bankası Citigroup için hazırlanan üç rapora imzasını attı ve bu belgeler iki solcunun dikkatini çekince belli bir "şöhrete" kavuştu. Solculardan biri Michael Moore'du ve Kapitalizm, Bir Aşk Hikâyesi başlıklı filmiyle 2009'da Citigroup raporlarını kamuoyuna taşıdı. İkinci solcu ise, neoliberal iktisada tepki olarak oluşturulan World Economic Association'un kurucularından olan Edward Fullbrook idi. ...Devamı.»
Yunan trajedisi devam ediyor; çarpıcı insan manzaraları ile zirveye tırmanıyor. Bu insanlardan biri 77 yaşında eczacı Dimitris Christoulas... 4 Nisan'da Atina'nın ünlü Syntagma Meydanı'ndaki bir çam ağacının yanında şakağına bir mermi sıkarak intihar etti ve ardında şöyle bir not bıraktı: ...Devamı.»
Çin, dünya sisteminin yeni "süper gücü" olmakta mıdır? Olabilir mi? Güçlü ekonomik göstergeler söz konusudur: ABD'nin ardından dünyanın ikinci en büyük ekonomisidir; en başa geçmesi yakın gündemdedir. En büyük dış fazla veren; en yüksek rezervlere sahip olan ekonomi de Çin'dir. Bu sonuncu özellikleri sayesinde, giderek dış dünyaya kaynak aktarmaya, yatırım yapmaya başlamıştır. ...Devamı.»
ABD'de yapılan bir araştırmada, internetin "'bir ülke ekonomisi olarak varsayılması durumunda"', 2016 yılında ABD, Çin, Japonya ve Hindistan'ın arkasında Almanya'nın önünde dünyanın beşinci büyük ekonomisi olacağı belirlendi. Boston Consulting Group (BCG) adlı strateji kuruluşunun araştırmasına ve yayınladığı rapora göre, 2010'daki 1,9 milyar internet kullanıcısına karşılık dört yıl sonra dünyada 3 milyar kullanıcı olacak ve internet ekonomisi 2010'da G20 ülkelerindeki 2,3 trilyon dolarlık hacmine karşılık 2016'da 4,2 trilyon dolarlık bir ekonomik hacme yükselecek. ...Devamı.»
Kapitalist dünya sisteminin "ağababası" değişiyor mu? Bu işlevi altmış küsur yıl boyunca üstlenmiş bulunan ABD, hegemonyayı en azından paylaşacak mı? Kimlerle? "Sistemin ağababası" nasıl tanımlanır? İşlevleri nedir? Nasıl değişmiştir? İkinci Dünya Savaşı sonrasına ve ABD'ye odaklanarak kısaca tartışalım. Sistemin dayanaklarından biri, doların dünya parası olmasıydı. Bu durum, ABD'ye hem yükümlülükler, hem de ayrıcalıklar getiriyordu. ...Devamı.»
Gözlerimizin önünde modern bir Yunan trajedisi oynanıyor. Son günlerde izlerken, trajedinin dört aktörü dikkatimi çekti. Kısaca onlardan söz etmek istiyorum. İlk iki aktör IMF Başkanı Christine Lagarde ile Yunanistan Başbakanı Lucas Papademos'tur. Bu ikilinin Yunan trajedisinde oynadıkları roller malûmdur; fakat, benim dikkatimi çekmeleri 22 Şubat'ta Batı basınında yayımlanan bir fotoğrafları nedeniyle oldu. ...Devamı.»
Soğuk Savaş'ın simgesi yıkılırken büyük bir direniş gösterip duvarın dibine yaptığı gecekonduyu koruyan Osman Kalın tapu alıyor. Türkiye, Sarkozy ile uğraşadursun AB'nin daha büyüğü olan Almanya'yı dize getiren bir gurbetçinin öyküsüdür bu. Osman Kalın, bugün yaşı 86 olmuş piri fani bir ihtiyar. Sakalını değirmende ağartmadı. Türk işi zekâsı, kıvraklığıyla yıllar önce kamuoyunda tanınmıştı. ...Devamı.»