A Yorum
  Acilis Sayfasi Yap Sik Kullanilanlara Ekle  

   
A yorum Kurum
iletisim
login
yayin ilkeleri...



yazi dizileri

Yazı karekteri : (+) Büyük | (-) Küçük

İktisatçılar Konuşup Duruyorlar

Kategori Kategori: Dünya | Yorumlar 0 Yorum | Yazar Yazan: Prof.Dr. Korkut Boratav | 13 Ağustos 2012 17:15:50

Uluslararası finansal kriz beş yıl önce ABD'de patlak verdi; Avrupa'ya hızla yayıldı. 2010'da Batılı liderler, "düzeliyoruz'' rehavetini pompalamaya çalıştılar; ama nafile... Yıl sonunda Avro Bölgesi, yeni bir kriz dalgasına sürüklendi. Böylece, Batı kapitalizminin bir türlü aşılamayan bir büyük durgunluk içinden geçmekte olduğu yaygın kabul gördü.

Bunalım öncesinin abartılı iyimserliği; seçkin iktisatçıların kolektif aymazlığa nasıl açıklanabilir? Dean Baker, bu sorgulamayı ağır bir üslupla yapıyordu: “Ekonominin gidişatını izleyen binlerce iktisatçı var. İyi de para kazanıyorlardı; çöküşe yol açan balonlaşmayı farketmeleri gerekirdi; işleri de buydu. Farketmediler veya önem vermediler. Dikkat ediniz: Bu başarısızlık nedeniyle hiçbir iktisatçı işini kaybetmedi.” Baker. bu suçlamayı yapmaya hak kazanmış az sayıda iktisatçıdan biriyidi. Zira, kapitalizmin akıl hocalığını yapmış üniversitelerde, dev şirkelerde, IMF veya Dünya Bankası gibi kuruluşlarda kurumlarda görev almamıştı. Sosyalist eğilimli bir araştırma merkezini (CEPR’yi) yönetiyordu ve finansal krizi öngören üç iktisatçıdan biri olduğu için 2010’da kendisine Revere Ekonomi Ödülü verilmişti.

Zamanla, eleştirilere hedef olanlar kendileriyle hesaplaşmak zorunda kaldılar: “Nerede hata yaptık? Mesleğimizin ana yapısında bir bozukluk mu var? Düzelebilir mi? Nereden başlamalıyız?” Bugün, bu sorgulama çabalarından bazı örnekler vermek istiyorum.

***

Kriz ortamında iktisatçılardan kaynaklanan ilk bildiri, 15 Kasım 2008’de Beyaz Saray’da finansal krizi tartışmak üzere bir araya gelen Batılı liderlere hitaben kaleme alınmış bir açık mektuptur. İki profesör, Paul Davidson ve Henri Liu mektuplarında liderleri neoliberal saplantıları terk etmeye ve Keynes’in öğretilerine (kısacası sistemin egemen güçlerini sağduyuya) davet etmekteydiler.

Liderlerden “medet uman” bir başka örnek, 31 Ocak 2011’de, 257 iktisatçı tarafından ABD Dışişleri Bakanı Clinton ve Hazine Bakanı Geithner’e hitaben kaleme alınan açık mektuptur. 257 imzacı, ABD’nin üçüncü dünya ülkeleriyle imzaladığı ticaret anlaşmalarında sermaye hareketlerinin serbestleşmesi koşulunun içerilmesine itiraz ediyorlar; kalkınma çabalarına sekte vuran bu uygulamanın son verilmesini istiyorlardı. Fazla önem taşımayan bir konuda “suçluyu insafa davet” anlamına gelen bu garip belgeyi çok sayıda solcu iktisatçının imzalamış olması şaşırtıcıdır.,

Bir başka tuhaf belge, kendilerini “Keynes’gil ve yapısalcı kalkınma iktisadı yaklaşımını paylaşan iktisatçılar” olarak tanımlayan 84 iktisatçının Mayıs 2010’da imzaladığı, yeni kalkınmacılık üzerine on tez başlıklı metinde de gözlüyoruz. Anglo-Sakson, Latin Amerika ve Asya coğrafyalarından gelen; sosyalist, hatta Marksist kimlikleriyle de bilinen iktisatçıları da içeren imzacılar, kapitalizmin meşruiyetinin sarsıldığı bir ortamı, temelde bir sistem eleştirisine yönelme fırsatı olarak kullanmıyorlar. Bunun yerine, devleti “kalkınmacı işlevlerini” üstlenme görevine çağırmaktadırlar. Bu çağrının muhatabı olan devlet aygıtının ekonomiye egemen olan sınıflar tarafından denetlenme olasılığı söz konusu değildir.

Kraliçe Elizabeth, London School of Economics’i Kasım 2008’de ziyaret ederken sormuş: “Bunalımı iktisatçılar niçin öngöremediler?” British Academy bunun üzerine 33 akademik ve medyatik iktisatçıyı topluyor ve sekiz ay sonra Kraliçe’ye bir mektup iletiyor: Mektubun son cümlesini aktarmakla yetineyim: “Majesteleri: Krizin zamanlamasını, ağırlığını ve uzunluğunu öngörmede ve onu düzeltmedeki başarısızlığın ana nedeni, çok sayıda parlak insanın kollektif hayal güçlerinin yetersizliğidir.”

“Yetersiz hayal güçleri” özeleştirisini yapan bu “parlak iktisatçılar camiasını”, bir ay sonra yine Britanya’dan Michael Hodgson ve sekiz meslektaşı da Kraliçe’ye yazdıkları bir başka mektupla eleştirdiler. Burada, “matematiksel tekniklere ve gerçek hayatla bağlantıları zayıf modellere dayanan yerleşik iktisat eğitimini eleştirmediği için” British Academy’nin mektubu yetersiz bulunmaktaydı.

Kurulu düzenle özünde bağdaşık bildirilerin bir benzeri de Kıta Avrupası’ndan çıktı: Çoğunluğu İsviçre’den onsekiz akademisyen, Mart 2011’de, “ortak çıkarlarımıza daha iyi hizmet edebilmek için, finans, iktisat ve yönetim alanlarında öğretim ve araştırmayı yenilemek” başlıklı bir bildiri yayımladılar. Belgede, işletmeci perspektifli ılımlı “reform” önerilerinin ötesine gitmemeye özen gösterildiği anlaşılmaktadır.

***

Bunlara karşılık, neoklasik-neoliberal saplantılarına teslim olmamış olan Fransız iktisatçıları, Avrupalı bazı meslektaşlarının da katılmasıyla, Avrupa krizine politik iktisat perspektifiyle bakmayı başardılar: Fransız ağırlıklı ilerici iktisatçılardan oluşan Euro Memorandum Group, 2008-2009 ve 2010-2011 yıllarını inceleyen iki “taş gibi” rapor yayımladı ve bunları meslektaşların destek imzasına açtı. Birincisi Finansın Sürüklediği Kapitalizme Alternatifler, ikincisi ise Krizle Yüzleşmek. Kemer Sıkma mı? Dayanışma mı? başlıklarını taşıyordu.

Bu raporlara, Eylül 2009’da bir grup “sıkıntılı iktisatçı”, Avrupa’da Kriz ve Borç: On Sahte Kanıt ve Çıkmazı Aşmak için Yirmi İki Önlem başlıklı bir bildiri ile C. Lapavitsas ve sekiz arkadaşınca kaleme alınan (ve aslında uzun bir bildiri özelliği taşıyan), Avro-Bölgesi Krizi: Hem Komşunu, Hem de Kendini Yoksullaştır başlıklı bir rapor eklenmelidir.

Fransızların öncülük ettiği bu belgeler, Marksist kavramlar kullanmamakla birlikte, hem egemen sınıf/devlet bağlantıları; hem de AB bünyesindeki emperyalist eğilimlerine ışık tutan, ilerici, sosyalist perspektifler içermektedir.

Peki, iktisat öğrencileri susacaklar mıydı? 2000’de Fransız öğrencilerinin, neoklasik öğretiyi “otistik iktisat” diye suçlayarak başlayan muhalif hareketin bayrağını bu kez Amerikalı iktisat öğrencileri devraldı. Ekim 2010’da Berkeley, Kasım 2011’de Harvard Üniversiteleri, gençlerin neoklasik yobazlığı protesto eden ders boykotları ve ağır eleştiriler içeren bildirileri ile çalkandı.

Öğrenciler, anlaşılan, hocalarını da etkilemiştir. Nitekim, Massachusetts Üniversitesi (Amherst)’teki solcu akademisyenlerin kaleme aldığı Wall Street’i işgal eylemlerine destek bildirisi, Aralık 2011’de 300 imzayla yayımlanacaktır.

Kısacası, iktisatçılar dört yıldır konuşup duruyorlar; unutmuş oldukları veya öğrenme fırsatı bulamadıkları ilerici-eleştirel bir perspektifi (yeniden) keşfediyorlar. Bilim dünyasından özenle dışlanmış veya marjinalleştirilmiş bir avuç Marksist iktisatçının katkılarını “rehavet yılları” boyunca izlemiş olsalardı bu arayışları daha sancısız olacaktı.

Fırsat bulunca, bu gizlenmiş, unutturulmuş katkıları hatırlatmak, gözden geçirmek üzere...

Facebook'ta paylaş   |   Twitter'da paylaş


 | Puan: Henüz oy verilmedi / 0 Oy | Yazdırılabilir SayfaYazdır

Yorumlar


Henüz Yorum Yazılmamış

Yorum Yazın



KalınİtalikAltçizgiliLink  
Simge Ekle

    

    

    

    







Dünyanın gözü kulağı Ortadoğuda: İran-İsrail gerilimi tırmanıyor.
İsrail, Gazze'de yardım konvoyunu hedef aldı: Biri Avustralyalı 7 kişi öldürüldü
DEVLET-ULUSTAN FEDERASYONA, ekitap
Dünyada altın madenciliği nasıl yapılıyor, kazalar ne kadar yaygın?
Afganistan: Aktivistlerden kadınlar için online dergi

Norveç, İrlanda ve İspanya Filistin'i tanıma kararı aldı.
AFP'den SADAT iddiası: Nijer'e bin paralı asker gönderildi.
Yeni Kaledonya'da neler oluyor?
Rusya: İngiltere'ye ait hedefleri vurabiliriz
AB, Türkiye'ye verdiği mülteci fonunun nasıl harcandığını öğrenemiyor.

Tayland esrarı yeniden yasaklıyor.
İstanbul kirada Avrupa’nın lideri
Türkiye AB’nin 6 milyar Euro mülteci yardımını nasıl harcadı, AB Sayıştayı’nın eleştirileri neler?
Yoksulluk sınırı bir yılda 24 bin TL arttı.
Türkiye son 20 yılda faize 563 milyar dolar ödedi

Fahri Kiamil
İki annenin başlattığı akıllı telefon karşıtı hareket çığ gibi büyüdü
Afganistan'da onlarca arkeolojik alan buldozerle yıkılarak yağmaya açıldı.
Franz Kolschitzky: Viyana Kuşatması'ndan Kalan Kahveleri Değerlendiren Girişimci
Kış güneşi arayan Britanyalıların adresi Türkiye

"İNEK BAYRAMI" ekitap
Dünya tarihini şekillendiren 6 içecek türü
Taş Kağıt Makas Oyunu (Jan Ken Pon)
"DUHOK KONUŞUYOR" ekitap
ENTERNASYONAL

KİBİRLİ GÜÇ ZEHİR - ERDEMLİ BİLİM PANZEHİR
KARARLILIK - KİŞİSEL ALTYAPI
TARİHSEL KİŞİLİK
TARİHSEL İNSAN
SÜREÇ VE TARİHSEL ÖZNE

'Yeşil İslam' Endonezya'yı iklim çöküşünden kurtarabilir mi?
İsviçreli kadınlar AİHM'de görülen iklim değişikliği davasında zafer kazandı.
Yorgun dünya artık yavaş dönüyor
Avustralya’daki dev yosun ormanlarını yapay zekâ koruyor
2023'te sıcaklık rekoru kırıldı

Apple otomobili ABD'de üretime bir adım daha yaklaştı.
Yaşgünün Kutlu Olsun James Webb Uzay Teleskobu
Su ve deterjan olmadan çalışan bir çamaşır makinesi
Akıl okuyabilen robot tasarladılar
Sanal Gerçeklik, Artırılmış Gerçeklik , Metaverse, Sanal Uzay Nedir?

Bilim insanı Matthieu Juncker ekosistemi gözlemlemek için ıssız adada 8 ay tek başına kalacak.
Beynine çip takılan kişinin düşünceleri 25 dakika boyunca okundu.
14 Mart Pi Günü, Günün Kutlu Olsun Pi !
Tüm canlılar için en ideal sıcak
Avustralya’da 350 kişinin konuştuğu yeni bir dil gelişti

İstanbulluların %44'ü kıt kanaat geçiniyor
Türkiye artık yabancılar içinde ucuz değil…
2023'te 282 milyon insan açlık yaşadı.
Servet dağılımı adaletsizliği: Türkiye'de %1’lik kesim servetin %40’ını alıyor
BM Raporu: İsrail'in Gazze'ye yönelik saldırısında soykırım suçu iddiası

GEÇİTKALE'DEN GELİYORDU...
GENÇ BİR YAZARA BİRKAÇ TAVSİYE
DEĞİŞİYOR, YOKSULLAŞIYOR
“KİRAZ ZAMANI” SERÇELER, KİRAZ AĞACIMIZ, RAZZİA
Enflasyon Rehberi

DEVLETİN CİDDİYETİ
UCUZ ET
Hesap
---İST
SANDIK

İskandinav Göçleri ve Vikinglerin Avrupa Üzerindeki Etkisi
Hümanizm Nedir?
Osmanlı’da kahve kültürü, Osmanlı’da kahve isimleri..
Amerika’da Ayrımcı Politikalar ve Siyahi Mücadele Tarihi
Dünyanın İlk Destan Kahramanı: Gılgamış


kose yazarlari En Cok Okunanlar
Son 30 günde en çok okunanlar
En Cok Okunanlar










Basa git