A Yorum
  Acilis Sayfasi Yap Sik Kullanilanlara Ekle  

   
A yorum Kurum
iletisim
login
yayin ilkeleri...



yazi dizileri

Yazı karekteri : (+) Büyük | (-) Küçük

Bir zamanlar sığınaktı

Kategori Kategori: Makale | Yorumlar 0 Yorum | Yazar Yazan: Deniz Günal | 19 Ekim 2018 21:29:52

Physics Today'de gördüğüm bir fotoğrafa inanamayıp dikkatli bakınca iyice şaşırdım. Bir grup genç, şık adamın arasında Mustafa Kemal Atatürk görünüyordu. Daha önce gördüğüm bir fotoğrafı değildi. Bir fizik dergisinde ne arıyordu?

Yazı ‘1930ların Alman bilim insanları için olasılık dışı bir sığınak’ başlığı taşıyordu. Bu olasılık dışı sığınak, genç Türkiye Cumhuriyeti idi.



Atatürk zamanında, Alman faşizminden kaçan çok sayıda bilim insanına kucak açıldığını az çok duymuştum. Ayrıntıları okuma zaman gelmişti demek ki…

Yazının ana kahramanı Phillipp Schwartz (Filip Şvortz) adlı Yahudi kökenli Alman sinirbilimci. Almanya’dan ilk kaçanlardan. Önce Zürih’e gitmiş sonra da orada yerlerinden olmuş Alman bilim insanlarına yardımcı olacak bir kuruluş açmış.

Phillipp Schwartz’ın Türkiye’de Eğitim Bakanı Reşit Galip beyle görüşmesi oldukça verimli geçmiş. Amacı üç kişi için yer bulmakken 30 kişilik bir teklif alarak ayrılmış.

1930larda üniverstilerinden atılan bilim insanları, özellile Amerika ve İngiltere’ye göç ederken, tam tamına -sıkı durun- 300 kişi Türkiye’ye gelmiş.  Üstelik de daha 10 yaşını  anca doldurmuş, taze ama gelişmek, uygarlığı yakalamak için hırslı, azimli olan Türkiye Cumhuriyeti’nin savaştan çıkmış, bakımsız topraklarına. Amerika, İngiltere, İsviçre’den sonra en çok yeğlenen ülke Türkiye olmuş.

Bunun ne anlama geldiğini, ancak son günlerde, Cumhuriyetimizin tüm kalelerini yitirerek geldiğimiz, cehaletin azgınlaştığı günlerde anlayabiliyorum. Meğer ne çok kanıksamışız, tohumu aklın, insanlığın, uygarlığın bağrına atılmış Cumhuriyeti’mizin değerlerini.

PhysicsToday’deki yazı diyor ki, Atatürk’ün  bir hedefi de Osmanlı zamanında Dar-ül Fünun olarak bilinen İstanbul Üniversitesini dünya çapında bir araştırma merkezi haline getirmekti. İsviçreli önemli bir bilgin İstanbul ve ülkenin geri kalanındaki üniversite sistemini değerlendirmesi için görevlendirilmiş. Önce önde gelen profesörleri Türkiye’ye alma çabası bir işe yaramamış. Savaş yorgunu, hevesli, hırslı ama bakımsız ülkenin tozlu kentlerine gelmeleri için bir neden yokken, Alman faşizminin binlerce bilim insanını  işten atması ile Türk üniversitleri için umut doğmuş. Genç Cumhuriyetin akıllı, yetkin devlet insanları ise bu umudu gerçeğe çevirmeyi bilmiş.

1933lerin sonunda 42 Alman bilim insanı İstanbul Üniversitesinde çalışmalarına başlamış. Kalıcı kadrolar yanında, danışman olarak zaman zaman hizmet veren önemli adlar da var ki bunlardan biri de kuantum fiziğin kurucularından Maks Born. (Bir de magazin biligisi vereyim hadi, Maks Born’u daha bir unutulmaz kılmak için. Kendinden daha ünlü bir torunu var Born’un. Şarkıcı Olivia Newton John)

Alman üniverstilerinden atılan 129 fizikçiden 6 tanesi Türkiye’ye gelmiş, ve her ne kadar labaratuvar olanakları mükemmel olmasa da, bir ulusun bilimsel alt yapısını oluşturmada katkı sağlamanın onurunu yaşamışlar.

Erwin Finlay Freundlich İstanbul Üniversitesi Astrofizik Enstitüsünün kurulmasında, Wolfgang Gleissberg ise Freundlich ile birlikte ülkemizin ilk gözlemevinin kurulması ve Türk dilinde uzaybilimi derslerinin hazırlanmasında öncü olmuşlar.

Harry Dember ve oğlu Alexis, genç Türk fizikçilerini eğitirken bir yandan metaller ve yarı iletkenlerde fotoelektrik etkileri araştırmayı sürdürmüşler.

Yalnızca fizikçiler mi? Ankara Devlet Konservatuarı’nın kurulmasında katkı sağlayan ünlü besteci ve şef, Paul Hindemith, kimyager Fritz Arndt, biolog Curt ve Leonore Kosswig, sosyolog Gerhard Kessler. Her biri üniverstilerimizin gelişiminde, Cumhuriyetimizin genç insanlarının yetiştirilmesinde katkıl sağlamışlar.

Bazıları çok uzun kalmamış gerçi. Batı ülkelerinde, Amerika’da vize ayarlayınca ayrılanlar olmuş. Fakat katkıları kalıcı olmuş.


Günümüze gelirsek, Alexander von Humboldt adlı bir Alman vakfı,  ülkelerinde işlerinden olmuş ya da tehdit altında olan bilim insanlarına Alman üniversitelerinde araştırma olanakları sağlayan yeni bir girişim başlatmış. Girişim 2016 yılında başladığında başvuruların çoğunluğu Suriye’den gelirken, artık ezici çoğunluk Türkiye’den geliyormuş.

Bu girişimin adını merak ederseniz, söyleyim.  Phillipp Schwartz.

Atalarımız boşa söz söylemez.   Ne oldum değil ne olacağım demeli!  Ama umudu, inadı  hiç kesmemeli.

Tarihin ışığında kalın, akılsız ve kitapsız kalmayın.




Physics Today’de yayınlanan çalışma:
https://physicstoday.scitation.org/do/10.1063/PT.6.4.20180927a/full/



Türk Üniversitelerinin 1933 sonrası modernleşmesi üzerine bir çalışma: https://www.tandfonline.com/doi/abs/10.1080/09672567.2012.735684

Facebook'ta paylaş   |   Twitter'da paylaş


 | Puan: Henüz oy verilmedi / 0 Oy | Yazdırılabilir SayfaYazdır

Yorumlar


Henüz Yorum Yazılmamış

Yorum Yazın



KalınİtalikAltçizgiliLink  
Simge Ekle

    

    

    

    







Avustralya Başbakanı: Erdoğan'ın sözleri düşüncesiz ve aşağılayıcı; ilişkiler gözden geçirilebilir
Başın Sağolsun Yeni Zelanda
Yeni Zelanda tarihinin en karanlık günlerinden biri : İki camiye silahlı saldırı; 40 kişi öldü, 20'si ağır 48 kişi yaralı
OECD’den Türkiye’ye ‘rüşvet’ uyarısı
Almanların %80’i Türkiye’ye seyahat etmek istemiyor

ABD’nin yeni büyük stratejisi
Pauline Hanson'ın One Nation partisi : ABD silah lobisinden para istedi.
Golan Tepeleri neden önemli?
Jacinda Ardern kimdir?
Hollanda'da sağ oylar patladı.

Erdoğan'ın Harcamaları 25 Kat Arttı!
Kripto para kartı çıktı.
Bile bile lades : Üçüncü havalimanı battı
Türkiye’de son 5 yılda 516 bin esnaf iflas etti
Açlık sınırı 2 bin lirayı geçti!

Narsisizm nedir ve görülme sıklığı neden artıyor?
2019’da bizi bekleyen ölümcül 10 tehlike
2050'de, 60 yaşın üzerinde 2,1 milyar insan var olacak
Neden bazı ülkelerde 'çay' bazı ülkelerde 'tea'?
Kız kıza muhabbet, haftada en az iki kez!

Sansüre karşı ‘Yollara Düştük’ belgeseli erişime açıldı!
Türkiye’de 2018’in en çok okunan kitaplar
'3'üncü Boyutta Turhan Selçuk Çizgi Kahramanları'
Dede Korkut UNESCO listesine girdi
Umutsuz ve kitapsız olmayın

Algı çok tanık tek
Bir Süreç Olarak İnsan
Ütopya: Ayakları yerde, başı gökte
Atatürk ve Hegel : İki aklın buluşma noktaları
Mutluluk mu dedi biri…

‘Uyurgezer’ adımlarla felakete doğru
Dünyanın turnusol kâğıdı
2018 İklim Raporu: Dünya'yı kurtarabilecek son nesil biziz
Avustralya’da öğrencile gelecekleri için sokaktaydı…
Küresel ısınma için belirlenen hedeften uzaklaşılıyor

Facebook şifrelerinizi yine değiştirmenin zamanı geldi
Pasaport yerine geçecek yüz tanıma yazılımı geliyor
En yüksek radyasyon seviyesine sahip akıllı telefonlar açıklandı
Dışkıdan Tuğlaya
Dünya futbol tarihinde bir ilk!

Güle güle Alzaymır
3.6 Milyon yıllık ayak izleri bulundu.
“Karbon keşfi” ile, karbondioksiti, kömüre dönüştürdüler…
Düşünceleri okuyan teknoloji bulundu
İlk defa genetiği değiştirilmiş bir primat klonladı

Dünyanın en yaşanılabilir şehri : İstanbul 130 Sydney 11. sırada
Kadınların hak eşitliği oranı Avusturalya'da %96.8 Türkiye'de %79.38
Hukukun Üstünlüğü Endeksi: Türkiye 126 ülke arasında 109'uncu sırada
Türkiye, Rusya, Brezilya ve Endonezya ile aynı kategoride
Türkiye ekonomik özgürlükte sınıfta kaldık

BEKA MEKA
Hangi inanç bu kanlı elleri temizler?
Umudum yok İnadım var!
Göbeklitepe’yi Yapanlar Kimdi?
Hızlı moda ,ucuz giysi, ağır bedel

Anadolu
Ayranı Yok İçmeye
Seviye
Anahtar
ENSAR

Sümer Atasözleri ve Özdeyişler
Museviliği benimsemiş tek Türk devleti : Hazarlar
İpek Yolu'nun kalbi: Özbekistan
Osman Hamdi Bey.
Ahilik


kose yazarlari En Cok Okunanlar
Son 30 günde en çok okunanlar
En Cok Okunanlar









Basa git