A Yorum
  Acilis Sayfasi Yap Sik Kullanilanlara Ekle  

   
A yorum Kurum
iletisim
login
yayin ilkeleri...



yazi dizileri

Yazı karekteri : (+) Büyük | (-) Küçük

"Gloomy Sunday" Macar intihar şarkısı...

Kategori Kategori: Kültür/Sanat | Yorumlar 0 Yorum | Yazar Yazan: Aynur Çağlı | 31 Temmuz 2013 02:33:41

Bir şarkı düşünün, öylesine hüzünlü ki dinleyenleri çok karanlık yerlere götürerek intihara sürüklüyor. 1933 yılında genç Macar müzisyen Rezso Seress tarafından bestelenen "Gloomy Sunday" (Hüzünlü Pazar) böyle bir şarkı, duyanları kedere boğuyor, dayanılmaz acılara garkediyor. Bestecisi de dahil yüzden fazla insanın ölümüne neden olmakla suçlanan şarkı, önce Macaristan'da, ardından İngiltere'de yasaklandı. Bestecisi ise, 1968'de Budapeşte'deki evinin penceresinden atlayarak yaşamına son verdi.

Seress, ünlü şarkıyı bestelediğinde 34 yaşındaydı, Paris’te meteliğe kurşun atıyordu. Anavatanı Macaristan ekonomik ve sosyal bunalımın doruğundaydı, faşizm tırmanışa geçmişti.

Tüm Avrupa’nın üzerinde kara bulutlar geziniyordu. Ancak genç müzisyenin o zamanlar içinde bulunduğu kötü ruh halinin bu durumdan daha çok sevgilisinin kendisini terk etmesinden kaynaklandığı iddia ediliyor.

Şarkının sözlerini Seress’in yakın arkadaşı Macar şair Laszlo Javor yazdı. Hatta sevgilisi tarafından terk edilenin Seress değil, Javor olduğu söyleniyor.

Bir başka teze göre, Seress bu şarkının sözlerini önce kendisi yazdı. Politik içerikli sözlerin müzikle uyumlu olmadığını düşünen besteci, sonuçta arkadaşının duygusal sözlerinin daha etkileyici olduğuna karar verdi.

“Gloomy Sunday” ilk kez 1935‘te Macar şarkıcı Pal Kalmar tarafından seslendirildi. Javor’un sözleriyle piyasaya çıkan şarkı kısa zamanda meşhur oldu. Fakat bu acıklı şarkı, intihar oranının her zaman Avrupa ortalamasının çok üzerinde olduğu Macaristan’daki insanları olumsuz etkiledi.

İntihar olaylarındaki artışın şarkıyla doğrudan bağlantılı olduğu, şarkının söz yazarının eski nişanlısı da dahil birçok Macarı intihara yönelttiği öne sürüldü. Gazeteler, elinde şarkı sözleriyle Tuna nehrine atlayanların, şarkıyı defalarca dinledikten sonra canına kıyanların öyküleriyle doldu. Resmen lanetlenen şarkının radyoda çalınması, konserlerde söylenmesi yasaklandı, plaklar piyasadan toplatıldı.

“Gloomy Sunday” ile ilgili haberler kısa zamanda tüm dünyaya yayıldı. Rusça, Fransızca ve Japonca yorumlarının ardından sözleri İngilizce’ye çevrilerek İngiltere ve ABD’de satışa çıkarıldı.   

1936’da Amerikan Hal Kemp orkestrası eşliğınde Bob Allen tarafından seslendirilen şarkının sözlerini Sam M. Lewis kaleme aldı.

Bugüne dek yüzlerce sanatçı tarafından yorumlanan bu şarkının İngilizcesinde intiharı çağrıştıran tek dize “Yüreğim ve ben herşeyi bitirmeye karar verdik” cümlesinden ibaret. Lewis’in bu dizenin dramatik etkisini hafifletmek için şarkıyı “Sadece düş görüyordum, uyandığımda seni yanımda uyurken buldum...” diye bitirdiği söyleniyor.

Müziğin insan psikolojisi üzerinde etkisi bilinen bir gerçek. Ancak müziğin nerede, ne zaman ve hangi koşullarda bestelendiği, hangi ruh halini yansıttığı, hangi duyarlığa denk düştüğü yadsınamaz.

Gloomy Sunday’in talihsizliği, hiç kuşkusuz Macaristan’ın ve Avrupa’nın en karanlık dönemlerinden birinde ortaya çıkmış olması. Piyano için yazılmış melodinin melankolik tonu, duygusal sözlerle birleşince insanı gerçekten hüzünlendiriyor. Buna bir de Amerikalı Billie Holiday gibi sesi doğal olarak acı ve ızdırap yüklü bir şarkıcının yorumu eklenince etkilenmemek olanaksız. Blues ve cazın eşsiz seslerinden biri olan Holiday’in 1941’de doldurduğu plak, şarkının trajik kalitesini arttırdı. Sesi gibi hüzün dolu bir yaşam öyküsü olan Holiday, 44 yaşındayken (1959) uyuşturucudan ölmesine rağmen onun “Gloomy Sunday” yorumundaki derinliği hala kimsenin yakalayamadığı söyleniyor.



Bazı yazılarda tersi iddia edilse de “Gloomy Sunday” Amerika’da hiçbir zaman yasaklanmadı. İngiltere’de ise BBC, çok moral bozucu olduğu gerekçesiyle Billie Holiday’ın şarkısının radyoda çalınmasını 1940‘larda yasakladı. BBC, şarkının ikinci dünya savaşı dönemindeki karamsarlığı arttırdığına inanırken diğer radyolarda herhangi bir resmi yasaklama olmadı. BBC şarkının enstrümantel düzenlemelerini çaldı fakat sözlü haline uygulanan yasak 2002’ye dek sürdü.

Gloomy Sunday’in bestecisi Seress’in yaşamı oldukça sıkıntılı geçti. İkinci Dünya Savaşı sırasında Naziler tarafından tutuklanarak çalışma kampına gönderildi. Sağ kalmayı başardıktan sonra tiyatroda ve bir sirkte trapezci olarak çalıştı. Gloomy Sunday ile yakaladığı başarıyı tekrarlayamayınca besteciliğe veda etti. Rivayete göre, Seress bu ölümsüz şarkıya esin kaynağı olan eski sevgilisine geri dönmek istedi. Fakat çok geç kalmıştı. Çünkü sevgilisi, kendini zehirleyerek intihar etmişti. Bir başka varsayıma göre, geriye sadece iki sözcükten oluşan bir not bırakmıştı: “Gloomy Sunday”. Bütün bu iddialarda ne kadar doğruluk payı olduğu şüphe götürür.

Bestecinin intiharının ise uzun yıllar depresyonda olmasından kaynaklandığı sanılıyor. 1968’de evinin penceresinden atlayarak intihara yeltenen Seress, kaldırıldığı hastanede kurtarılıyor ancak bu kez telle kendini boğuyor. Bestecinin yaşamı ve ölümüyle ilgili iddialar da “Gloomy Sunday” hakkındaki iddialar gibi birbirinden farklı. Tek benzerlik hepsinin üzücü olması.



1999 yılında gösterime giren Alman-Macar ortak yapımı “Gloomy Sunday” filmi, hüzünlü şarkının öyküsüne yeni bir boyut kazandırdı. Film, Nazi işgali altındaki Budapeşte’de lüks bir lokanta işleten Yahudi asıllı iş adamı Laszlo ile birlikte çalıştığı Macar sevgilisi Ilona ve lokantada piyano çalan genç müzisyen Andras’ın başından geçenleri anlatıyor. Bu genç müzisyen Gloomy Sunday’i aşık olduğu Ilona için besteliyor. Macar oyuncuların kusursuz performansının yanısıra aşk, sadakat, dostluk, dayanışma ve intikam temalarının ustalıkla işlenmesi, bu filmin başarısına önemli katkıda bulundu. Aşk ile müziğin baş rolleri paylaştığı filmde, Budapeşte’nin masumiyetini kaybederek Nazilere teslim oluşu ve faşizmin acımasızlığı dile getiriliyor. Ilona’nın ve eski Budapeşte’nin güzelliği baş döndürüyor.



Rock müziğin uçuk sanatçılarından Björk, 2010 yılında intihar eden İngiliz modacı Alexander McQueen’in anma töreninde Gloomy Sunday’i yorumladı. Sarah Vaughan, Sinead O’Connor, Elvis Costello, Sarah MacLachlan, Heather Nova, Diamanda Galas, Sarah Brightman, Ray Charles ve daha yüzlerce şarkıcı Gloomy Sunday’i kendilerine göre yorumladı ve yorumlamaya devam ediyor. YouTube’da hepsi mevcut, film de izlenebilir. Bu şarkıcıların hiçbiri intihar etmedi, bu şarkı yüzünden bunalıma da girmediler. Gel gelelim New York Times’a göre, Gloomy Sunday en az yüz kişinin ölümüne yolaçtı. 1940’ların Macaristan’ında ve Avrupa’da intihar etmek için o kadar fazla neden vardı ki, Gloomy Sunday gibi güzel bir ezgiyi ya da hüzünlü sözlerini suçlamak gerçekten haksızlık...  

Facebook'ta paylaş   |   Twitter'da paylaş


 | Puan: 6.4 / 10 Oy | Yazdırılabilir SayfaYazdır

Yorumlar


Henüz Yorum Yazılmamış




Dünyanın gözü kulağı Ortadoğuda: İran-İsrail gerilimi tırmanıyor.
İsrail, Gazze'de yardım konvoyunu hedef aldı: Biri Avustralyalı 7 kişi öldürüldü
DEVLET-ULUSTAN FEDERASYONA, ekitap
Dünyada altın madenciliği nasıl yapılıyor, kazalar ne kadar yaygın?
Afganistan: Aktivistlerden kadınlar için online dergi

AFP'den SADAT iddiası: Nijer'e bin paralı asker gönderildi.
Yeni Kaledonya'da neler oluyor?
Rusya: İngiltere'ye ait hedefleri vurabiliriz
AB, Türkiye'ye verdiği mülteci fonunun nasıl harcandığını öğrenemiyor.
Avustralya Dışişleri Bakanı Wong: Filistin'i tanımaya hazırız.

Tayland esrarı yeniden yasaklıyor.
İstanbul kirada Avrupa’nın lideri
Türkiye AB’nin 6 milyar Euro mülteci yardımını nasıl harcadı, AB Sayıştayı’nın eleştirileri neler?
Yoksulluk sınırı bir yılda 24 bin TL arttı.
Türkiye son 20 yılda faize 563 milyar dolar ödedi

Fahri Kiamil
İki annenin başlattığı akıllı telefon karşıtı hareket çığ gibi büyüdü
Afganistan'da onlarca arkeolojik alan buldozerle yıkılarak yağmaya açıldı.
Franz Kolschitzky: Viyana Kuşatması'ndan Kalan Kahveleri Değerlendiren Girişimci
Kış güneşi arayan Britanyalıların adresi Türkiye

"İNEK BAYRAMI" ekitap
Dünya tarihini şekillendiren 6 içecek türü
Taş Kağıt Makas Oyunu (Jan Ken Pon)
"DUHOK KONUŞUYOR" ekitap
ENTERNASYONAL

KİBİRLİ GÜÇ ZEHİR - ERDEMLİ BİLİM PANZEHİR
KARARLILIK - KİŞİSEL ALTYAPI
TARİHSEL KİŞİLİK
TARİHSEL İNSAN
SÜREÇ VE TARİHSEL ÖZNE

'Yeşil İslam' Endonezya'yı iklim çöküşünden kurtarabilir mi?
İsviçreli kadınlar AİHM'de görülen iklim değişikliği davasında zafer kazandı.
Yorgun dünya artık yavaş dönüyor
Avustralya’daki dev yosun ormanlarını yapay zekâ koruyor
2023'te sıcaklık rekoru kırıldı

Apple otomobili ABD'de üretime bir adım daha yaklaştı.
Yaşgünün Kutlu Olsun James Webb Uzay Teleskobu
Su ve deterjan olmadan çalışan bir çamaşır makinesi
Akıl okuyabilen robot tasarladılar
Sanal Gerçeklik, Artırılmış Gerçeklik , Metaverse, Sanal Uzay Nedir?

Bilim insanı Matthieu Juncker ekosistemi gözlemlemek için ıssız adada 8 ay tek başına kalacak.
Beynine çip takılan kişinin düşünceleri 25 dakika boyunca okundu.
14 Mart Pi Günü, Günün Kutlu Olsun Pi !
Tüm canlılar için en ideal sıcak
Avustralya’da 350 kişinin konuştuğu yeni bir dil gelişti

İstanbulluların %44'ü kıt kanaat geçiniyor
Türkiye artık yabancılar içinde ucuz değil…
2023'te 282 milyon insan açlık yaşadı.
Servet dağılımı adaletsizliği: Türkiye'de %1’lik kesim servetin %40’ını alıyor
BM Raporu: İsrail'in Gazze'ye yönelik saldırısında soykırım suçu iddiası

GEÇİTKALE'DEN GELİYORDU...
GENÇ BİR YAZARA BİRKAÇ TAVSİYE
DEĞİŞİYOR, YOKSULLAŞIYOR
“KİRAZ ZAMANI” SERÇELER, KİRAZ AĞACIMIZ, RAZZİA
Enflasyon Rehberi

DEVLETİN CİDDİYETİ
UCUZ ET
Hesap
---İST
SANDIK

İskandinav Göçleri ve Vikinglerin Avrupa Üzerindeki Etkisi
Hümanizm Nedir?
Osmanlı’da kahve kültürü, Osmanlı’da kahve isimleri..
Amerika’da Ayrımcı Politikalar ve Siyahi Mücadele Tarihi
Dünyanın İlk Destan Kahramanı: Gılgamış


kose yazarlari En Cok Okunanlar
Son 30 günde en çok okunanlar
En Cok Okunanlar










Basa git