A Yorum
  Acilis Sayfasi Yap Sik Kullanilanlara Ekle  

   
A yorum Kurum
iletisim
login
yayin ilkeleri...



yazi dizileri

Yazı karekteri : (+) Büyük | (-) Küçük

Küheylan Üzerine

Kategori Kategori: Kul / Özerk Benlik | Yorumlar 0 Yorum | Yazar Yazan: Prof. Dr. M. Orhan Öztürk | 31 Temmuz 2009 06:35:37

Sanatçının en kalıcı özelliği kendi çağının ilerisinde bir düşünür, bir yaratıcı olması; bunun yanı sıra insanı, insanın özbenliğini derinliğine inceleyebilmesi, bunu sanat ürününe yansıtabilmesi. Bu yazı, İngiliz oyun yazarı Peter Shafer'in "Equus" adlı yapıtının Türkçe'ye çevirisi "Küheylan" üzerine.

1975 Şubat’ında bu yapıtın Ankara Devlet Tiyatrosu’ndaki  oynanışında,   bunalımlı genci, o zamanın konservatuvar öğrencisi, şimdilerin ünlü şov adamı,  Mehmet Ali Erbil, Dr. Dysart’ı da Kerim Afşar canlandırmışlardı.  Her ikisi de büyüleyici nitelikte oyunculuk sergilemişlerdi.

Küheylan, konusu ve dış görünüşü ile, altı atın gözlerini oyduğu için bir kliniğe yatırılan, bunalım içinde bir gençle, onun ruhsal sorununu çözümlemeye (tahlil etmeye) çalışan bir ruh hekimi arasında geçiyor.  Ama, kanıma göre, bu oyunun gerçek amacı, ne ilginç bir ruhsal bozukluğu tanımlamak, ne de bir ruh hekiminin çalışma biçimini anlatmaktır.  Bu soylu yapıt, son yıllarda sinema, tiyatro ve televizyonda sık görülen, çoğu sanat ya da bilimsel değeri olmayan bir sürü psikiyatrik konulu gösterilerden çok ayrı bir düzeydedir. Bu nedenle ilgimi çeken Küheylan'ın içeriği üzerindeki izlenimlerimi, yorumlarımı özetlemeye çalışacağım.                

Küheylan'ın yazarı, psikiyatriyi kendi dünya görüşünü, insan ve toplum eleştirisini yansıtabilmek için bir araç olarak kullanmış; kanıma göre bunda büyük bir özgünlük (orijinallik) sağlamıştır. Küheylan, insanoğlunun binlerce yıldır sürdürdüğü bireysel özgürlük ve özerklik isteği ile toplumsal inançlar, baskılar arasındaki savaşın güçlüğünü, acılığını, içinden çıkılmazlığını anlatmaktadır. Oyunda, genç Alan bir ruh hastası, Dysart da bir ruh hekimi görünümünde  insanın  ve toplumun eleştiricileridir. Aslında, bu hekim-hasta ikilisinde ana-baba ile çocuğu, öğretmen ile öğrencisi, yazar i!e okuyucusu, yönetici ile halkı, Tanrı ile insan simgeleşmektedir.  Bu simgeleştirmede, insanın kendine özgü içsel yaşamının, özgür ve özerk oluşunun çevre koşulları ile ne  denli  kısıtlandığını, çarpıtıldığını, özgürlüğün, özerkliğin nasıl yitirildiğini görmekteyiz.

Alan, çelişkilerle dolu bir aile ortamında yetişmiştir. Annesi aşırı dinci, babası dinsizdir; her ikisi de kendi inancının ya da inançsızlığının egemenliğini savunmaktadır. Birinin  dediğini öbürü yalanlamaktadır. Biri televizyonu yasaklar, öbürü izin verir.  Hastanede kalan Alan'ı birlikte ziyaret etmekten kaçınan, 'oğlumu merak edip görmeye geldim' demekten ürken, birbirine yabancılaşmış bir çifttir bunlar.  Her ikisinin de çocuklarına gerçek, içten bir sevgi ile bağlı olup olmadıkları açık değildir.  Alan, onlar için, tehlikelerden korunması, belli kalıplara sokulması, belli yasaklara uydurulması  ve belli inançların aşılanması gerekli bir varlıktır.  Anne oğlunu İncil öyküleri ile yoğururken, baba da açık bir filme kendisi gittiğinde orada oğlunu görünce hemen yasağını uygulayan bir ahlâkçıdır (!).  Her ikisinin ortak yönü tipik burjuva   örneğine   uymalarıdır.  Doktor Dysart'ın, Alan'ın yetişmesi üzerine söylediği şu sözler  düşündürücüdür : "... Doğru dürüst okuyup yazması bile yok. Fizik ya da kimyadan anlamaz ki ayağı yere bassın, resimden anlamaz ki başkasının  dünyada bulduğu güzellikleri görsün.  Bildiği bütün müzik televizyon tekerlemeleri. Bildiği bütün tarih ne yapacağını şaşırmış bir annenin anlattığı masallar. Ne eş, ne dost! Arada bir şakalaşabileceği, kendi kendini daha sağlıklı bir biçimde tanımasına yardım edecek bir tek çocuk bile yok çevresinde. Alan, günümüzün vatandaşıdır, toplumun varlığından habersiz bir vatandaş..."

Böyle bir yetişme ortamında Alan, benlik kargaşası,  yabancılaşma  ve doyumsuzluk içinde, kendine özgü bir aşk ve Tanrı geliştirir. Küheylan  onun için Tanrı olur.   Bunun da kökeninde, az çok, çocuklukta annesinin İncil'den okuduğu at öyküleri ile, gene çocuklukta bir ata binmenin verdiği tadın, özgürlüğün, güçlülüğün anısı yatmaktadır. At, yalnızca Alan'ın kendi bireysel yaşamında önemli anlamı olan bir varlık değil, aynı zamanda, çağlar boyunca, özgürlüğün, canlılığın, güçlülüğün simgesidir de. Ama, her insan gibi Alan'ın da sevmek, sevilmek, cinsel yönden doyurulmak isteyen doğal dürtüsel bir yanı  vardır. Gene kendi içinde, onun bu özgürlük, sevilmek gereksinimini doyurmak isteyen yanı i1e çatışan, gözetleyici `her yerde hazır ve nazır' bir Tanrı da vardır. Kendisini sürekli gözetleyen  gözler, gerçekte çocukluğundan beri aşılandığı, kendi benliğine sindirdiği ana-babasının ve toplumun yasakları, yargıları, inançları, korkularıdır.  Alan, "hele öp birini, gözlerim üstündedir. Hele yat biriyle, iki gözüm iki şahin gibi iner üstüne" kaygısı ile yetişmiştir.  Okulun ahırında, başka atlarla birlikte  Küheylan’ın da bulunduğu yerde, bir kızla daha sevişmeye başlarken onu gözetleyen "gözlerin" etkisi ile büyük bir çılgınlığa kapılan Alan, tanrılaştırdığı Küheylanın ve bütün öbür atların gözlerini oyar. Alan’ın, bu eyleminde, atların simgelediği ilkel aşk ve yasak nesnelerini yok etme,  iç-gözetleyicilerinden kurtulma tutkusunun yer aldığı anlaşılmaktadır.

Dr. Dysart'ın sağaltım yöntemi, Alan'a yaşantısını anlattırarak onları yeni baştan yaşatarak, tutkusunun üstesinden gelmeyi öğretmek ve amacı, ona uyumlu bir kişilik sağlamaya çalışmaktır.  

Fakat, normal uyumun  ne olduğunun tanımlanmasındaki zorluğu gören bilge kişi Dysart şöyle der : "Normal, aslı astarı olmayan bir hayalettir. Ben de bir rahibiyim onun... Bu odada gerçekten yardımcı oldum çocuklara. Kaç tanesinin korkularını giderdim.  Kaç tanesini kendi kendini yemekten kurtardım. Dert dinledim, derman verdim.  Ama kişiliklerinin bu Tanrıya aykırı gelen yanlarını da  kesip   attım,  hiç şüphesiz.  Zeus'a kurban sunulması  en fazla altmış saniye sürerdi, herhalde normallik denen şeye kurban sunulması altmış ay kadar uzayabiliyor". Doktor Dysart kendi varoluş biçiminden,  kendisini  oluşturan  değerler, inançlar ve uyum yollarından  tedirgindir; kesin güvencenin onlarda olduğundan kuşkuludur. O, alışılagelmiş  yöntemlerin ve amaçların "karanlığında" insana yaraşır bir "yol" arayan bireyin simgesidir.  Bir hekimin, öğretmenin, sanatçının, annenin, babanın, bir toplumun, bir dinin ereği kendi istedikleri ve bildikleri kalıpta insanlar yetiştirmek mi, yoksa insanların özgür, özerk gelişmelerine yardımcı  olmak mıdır? Kanımca, yazarın ortaya attığı gerçek soru budur. Kendisi bu soruyu, Dysart'ın şu sözleri ile vurguluyor : "Bir doktor  tutkuyu yok edebilir, ama tutku yaratamaz".   Dysart, Alan'ın tutkusuna imrenerek : "... Sen Argos toprağını çiğneyen insan başlı at resimlerine baka dururken, o, penceremin önünde insan başlı bir at olmaya çalışıyor..." diyor ve bir şeye aşkla, tutkuyla bağlanmanın değerini, soruyu kendine de yönelterek şöyle belirtiyor : "...Bu adam neye tapmıştır ömründe? Neyi taparcasına sevmiştir?  Tapacağın bir şey yoksa daralır, çekersin kumaş gibi. Kurtuluş yok bundan... Kendi hayatımı ben küçülttüm, ben daralttım, bir başkası bunu yapamaz sana...".

Doktorun ruhsal çözümlemesiyle artık iyileşecek olan Alan da ancak, kendine özgü tutkusunu, buna bağlı doyum kaynağını bırakarak, kalabalık içinde beklenilen uyumu yapabilen, olağan bir kişi olacaktır. Bu, insan varoluşunun kısıtlanışı, özgürlüğün ve özgünlüğün daralışıdır. "Şimdi şu keskin zincir var ağzında, hem de hiç çıkmayacak".


Facebook'ta paylaş   |   Twitter'da paylaş


 | Puan: Henüz oy verilmedi / 0 Oy | Yazdırılabilir SayfaYazdır

Yorumlar


Henüz Yorum Yazılmamış

Yorum Yazın



KalınİtalikAltçizgiliLink  
Simge Ekle

    

    

    

    







Türbülans vakaları iklim değişikliği etkisi mi?
Dünyanın gözü kulağı Ortadoğuda: İran-İsrail gerilimi tırmanıyor.
İsrail, Gazze'de yardım konvoyunu hedef aldı: Biri Avustralyalı 7 kişi öldürüldü
DEVLET-ULUSTAN FEDERASYONA, ekitap
Dünyada altın madenciliği nasıl yapılıyor, kazalar ne kadar yaygın?

MİLLİLER DE
YENİDEN UMUD IŞIĞI
"ALO NACİ, BURASI PARİS: HALK CEPHESİ KURULUYOR DUYDUN MU?"
Norveç, İrlanda ve İspanya Filistin'i tanıma kararı aldı.
AFP'den SADAT iddiası: Nijer'e bin paralı asker gönderildi.

Türkiye'de açlık sınırı 20 bin TL'ye dayandı
Tayland esrarı yeniden yasaklıyor.
İstanbul kirada Avrupa’nın lideri
Türkiye AB’nin 6 milyar Euro mülteci yardımını nasıl harcadı, AB Sayıştayı’nın eleştirileri neler?
Yoksulluk sınırı bir yılda 24 bin TL arttı.

Fahri Kiamil
İki annenin başlattığı akıllı telefon karşıtı hareket çığ gibi büyüdü
Afganistan'da onlarca arkeolojik alan buldozerle yıkılarak yağmaya açıldı.
Franz Kolschitzky: Viyana Kuşatması'ndan Kalan Kahveleri Değerlendiren Girişimci
Kış güneşi arayan Britanyalıların adresi Türkiye

"İNEK BAYRAMI" ekitap
Dünya tarihini şekillendiren 6 içecek türü
Taş Kağıt Makas Oyunu (Jan Ken Pon)
"DUHOK KONUŞUYOR" ekitap
ENTERNASYONAL

KİBİRLİ GÜÇ ZEHİR - ERDEMLİ BİLİM PANZEHİR
KARARLILIK - KİŞİSEL ALTYAPI
TARİHSEL KİŞİLİK
TARİHSEL İNSAN
SÜREÇ VE TARİHSEL ÖZNE

'Yeşil İslam' Endonezya'yı iklim çöküşünden kurtarabilir mi?
İsviçreli kadınlar AİHM'de görülen iklim değişikliği davasında zafer kazandı.
Yorgun dünya artık yavaş dönüyor
Avustralya’daki dev yosun ormanlarını yapay zekâ koruyor
2023'te sıcaklık rekoru kırıldı

Apple otomobili ABD'de üretime bir adım daha yaklaştı.
Yaşgünün Kutlu Olsun James Webb Uzay Teleskobu
Su ve deterjan olmadan çalışan bir çamaşır makinesi
Akıl okuyabilen robot tasarladılar
Sanal Gerçeklik, Artırılmış Gerçeklik , Metaverse, Sanal Uzay Nedir?

Otizmin arkasından Neandertaller çıktı.
Beynimiz uykuda geleceği tahmin etmeye çalışıyor.
Bilim insanı Matthieu Juncker ekosistemi gözlemlemek için ıssız adada 8 ay tek başına kalacak.
Beynine çip takılan kişinin düşünceleri 25 dakika boyunca okundu.
14 Mart Pi Günü, Günün Kutlu Olsun Pi !

Haberleri takip etmeyenlerin sayısı artıyor…
İstanbulluların %44'ü kıt kanaat geçiniyor
Türkiye artık yabancılar içinde ucuz değil…
2023'te 282 milyon insan açlık yaşadı.
Servet dağılımı adaletsizliği: Türkiye'de %1’lik kesim servetin %40’ını alıyor

GÜZİN'LE
GEÇİTKALE'DEN GELİYORDU...
GENÇ BİR YAZARA BİRKAÇ TAVSİYE
DEĞİŞİYOR, YOKSULLAŞIYOR
“KİRAZ ZAMANI” SERÇELER, KİRAZ AĞACIMIZ, RAZZİA

Çarpık Eğitim
Ziyafet
Kim Aptal, Kim Akıllı
SİVAS
SAMSUN

Mimar Sinan: Bir Dehanın Yükselişi ve Osmanlı Mimarisinin Zirvesi
İskandinav Göçleri ve Vikinglerin Avrupa Üzerindeki Etkisi
Hümanizm Nedir?
Osmanlı’da kahve kültürü, Osmanlı’da kahve isimleri..
Amerika’da Ayrımcı Politikalar ve Siyahi Mücadele Tarihi


kose yazarlari En Cok Okunanlar
Son 30 günde en çok okunanlar
En Cok Okunanlar










Basa git