A Yorum
  Acilis Sayfasi Yap Sik Kullanilanlara Ekle  

   
A yorum Kurum
iletisim
login
yayin ilkeleri...



yazi dizileri

Yazı karekteri : (+) Büyük | (-) Küçük

Kairos ve Khronos

Kategori Kategori: Felsefe | Yorumlar 1 Yorum | Yazar Yazan: Metin Bobaroğlu | 19 Aralık 2008 05:52:52

Bugün değerler konusunu farklı bir boyutu ile ele almayı düşünüyorum. Birçok yönden bakıyoruz değerlere, değerleri işliyoruz. Felsefeden bakıyoruz, bilimden bakıyoruz, sanattan, modern dünyadan, çağdaş yaşamdan, geçmişteki toplumların ekinlerinden bakıyoruz.

Her anlamda bilgilenmeye ve onları karşılaştırmaya çalışıyoruz. Zaman zaman da “Kadim Bilgelik” üzerine vurgu yapıyoruz.

Biraz kendi hazinemizin, üzerine oturduğumuz kültürün farkına varalım diye “Anadolu Bilgeliği” deyimini çoğu zaman “Kadim Bilgelik” deyimi yerine kullanırım, bilirsiniz. Anadolu bir kültürler beşiği, uygarlıklar beşiği ve içinde çok zengin bir değerler sistemi var gerçekten. Onu keşf edelim, ortaya çıkartalım diye böyle kullanıyorum. Çok vurgu yapınca sanki Anadolu coğrafyasıyla sınırlı oldu, giderek öyle anlaşılmaya başlandı.

Kadim kavramı, eski demek değil; belli bir dönem ve mekânla sınırlı olmayan bir kavram. Hani Grekler iki zaman Tanrısından söz eder ya! Kairos ve Khronos. Khronos, tarihin tanrısıdır. Kronoloji kavramı bundan doğmuş. Tarih içindeki olayların tanrısı. Zeus’un babası. Zeus, Khronos’tan doğdu. Zamandan doğdu, tarihsel. Oğullarını yermiş.

Bir de Kairos var biliyorsunuz. O da zaman tanrısı mitolojide. Ama Kairos, Khronos gibi tarihin içine girmez. Tarihte yaşayan bir tanrı değildir. Kairos bizim kadim bilgelikte “An” dediğimiz bir zamanı anlatır. An bir nokta, ama geçmiş, gelecek, şimdi onda gizlidir. Kadim, kairosun zamanı.

Zamanla ilgili kavramlar; örneğin: Ân, Zaman, Dehr, Vakt, Vetire vb. gibi. Ân: zati; Zaman: sıfatî; Dehr: zuhurla ilgili; Vakt: olgusal;  Vetire: süreçle ilgili zaman kavramlarıdır.

Kadim bilgelik yaşanmışın bilgisiyle ilgilidir. İnsan yaşamamışsa neyi anımsayacak. Bir sözcük, bir sözcüğü çağrıştırabilir. Ama bir hal yoksa sizde, onu nasıl çağrıştıracak. (zikir; anma),

Şefkati hangi kitaptan öğrenebilirsiniz? Mümkün mü? Sözcüklerle hallerin buluştuğu bir dilden söz ediyorlar. Örneğin Kur’ân’ın tefsiri var, ayetleri olaylarla ilişkilendirerek, betimleyerek anlamak (Khronos’a ait). Bir de tevil var. Tevil ilmi hiçbir olaya gönderme yapmıyor. Kairos’un dünyası, Ayan-ı sabite’lerle ilgili, arketiplerle ilgili. Doğanın cevherleri ile ilgili, insan varlığının özleri ile ilgili... Etimolojik bir yöntemle kelimelerin köküne giderek anlam üretme ilmi... Zaman ötesi bilme...Çünkü, her varlık, kendini hal diliyle ifade eder. Tevil, ontolojik bir ilimdir.

Zikir ne demek? İki anlamı var. Birisi tekrar demek, ikincisi anmak, hatırlamak demek. Hatır kavramı başlı başına vahiy denen sistemin bir unsurudur. Çünkü zikr etmek, hatırlamaktır. Kadim bilge Platın’un da idea’ların hatırlanmasıyla ilgili bir yaklaşımı var, biliyorsunuz. İdea’lara, ayan-ı sabite olarak, İbn-Arabi’de rastlıyoruz, Kur’an-ı Kerim’de de, “esma-ül hüsna” (güzel isimler). Onlar öğrenilmezmiş, hatırlanırmış, neden? Çünkü, bunlar insanın varoluşunun sıfatları, nitelikleri (fıtri). Her ismin (vird; mantra) düşüncedeki sesi, bir kuvvet ve bir enerji taşıyor.. İnsanda var olan yetileri açığa çıkarıyor. Böylece ayet (delil) niteliği kazanıyor. Kelime halle bitişiyor. Logosun bir anlamı da budur: hal taşıyan bilgi. Herakleitos’daki logos, bu anlattığım bütün hikayeyi anlatır.

Kadim bilgeliğin önemli kaynaklarından biri Hermes (İdris) Tri Megistes (üç kez bilge)dir. Hermes, üç alemi tevhid ediyor. Semavi (Aton), Arzi (Atum; Atom), Ruhi (Amon). Sen kalbindeki, Amon’a kavuşursan, Ra (Nûr), bir çağlayan gibi her yeri kaplar (Amon-Ra). Anımsayalım, Kur’an-ı Kerimde “Allahu nûru semavati vel arz” (Allah yerlerin ve göklerin nurudur) demiyor mu? Am, sevgi demek. Amrak, sevimli; Amor, Amon-Ra dan gelir, yani Aşk. On; kozmos, Varlık. Am-On; Kozmik Sevgi, Varlık Sevgisi. Ra; Nûr. Am-On-Ra; Kozmik Sevgi Güneşi. Ra-Abba;Nûr Baba

Burada tevhîd, Ra (nûr) ile olanaklıdır. Aton-Ra, Atum-Ra, Amon-Ra. Görüldüğü gibi “Ra” ortak terim. Rabb (Ra Abba), rabıta (religare) yı yapan, yani kozmik varlıkları tevhide (birliğe) getiren, Ra; Nûr; Sevgi’dir. Ra’ya kavuşan. Varlık bütünlüğüne kavuştu demektir. Artık onun ilâhı olmaz (Lâ ilâhe). Orası, Sukûn mertebesidir (kimsenin dönmez dili). Orada “sekine” vardır.

Allah’ın kitabını okuyoruz, başka bir kitap yok, yani doğa kitabı. Doğa, değişik enerji katmanlarında oluşuyor. Bu katmanların her birinde bir enerjinin dönüşümlerini gözlüyoruz. Peki, bu dönüşümlerde, bütün bu katmanlarda olan logos her birinde ayrı bir ilke ile yasalaşır. Ama hepsinin birliği RA.

Kadim bilgeliğin Hermetik versiyonu, Yahudi tasavvufu, Musa ile Mısır’dan çıkmış, birkaç aşamadan sonra yine Mısır’a dönmüş ve İskenderiye’de Philon’un öğretisinde dışa vurulmuştur. Bir sonraki dönemde, Endülüs’te oluşan Kabala ve Zohar öğretisi, daha sonraki Tasavvuf akımlarını derinden etkilemiştir.

Yahudi Tasavvufuna Hidayetin Tasavvufu da denir. Hûda, Hadi, Hidayet.  Buna bağlı olarak, Yahûdi , “hidayete eren” demektir. Tarihte, Yahuda sıptıyla karıştırılarak, “Yahûdi”, bir kavmin adı sanılmış ve bugün de böyle bilinmektedir.

Yaşam ağacında her küre ‘spher’ diye adlandırılır. İbranice’si, sefira, Yaşam ağacının, semavi yanı. Onun için yıldızlarla simgeleştirilmiş. Sema da yıldızlar, semavi. Bu semavi, gök falan değil. Bakın şimdi Kur’an-ı Kerim’de, ya da Arap dilinde “feza” gök demektir, “sema” değil. Feza dediğiniz zaman, bildiğiniz gök. Ama sema,dediğiniz zaman semi’den gelir. “Semi” duymak, işitmek demek. “Şema İsrael, Adonai elohim, Adonai Ahad” (işit ey İsrael, Rab Allah’tır; Rab Tektir). İsmail sözü de oradan gelir, Şmail. Duymak, işitmek, vahy. Bu işitmek, semavi düzen içinde yani “semi’na” dan, bu terimleri fazla açmıyorum, sadece vurgulayarak geçiyorum. İleride işinize yarar.

Şimdi ağacın incelemesine geçelim:

Keter (yaşam ağacında, en üstteki küre), taç demek. Şimdi bu keter noktasında, Musa’yı anımsatayım size. “Ben olan Ben” “Ehye aşer Ehye” demişti Musa. Özdeşlik ilkesi. Bu sefira, keter, taç, “ben olan ben”, tacımız bu efendim. Süleyman’ın krallık tacı bu. Hani, Musa Sina dağında (Horeb) Rabb’ine sordu, dedi ki;”Ya Rab, gittiğim zaman kavm bana soracak. Seni kim gönderdi? Ben onlara ne diyeceğim?” Ve Rabb ona dedi ki; “Git onlara de, beni, “ben olan ben” gönderdi”.

Bunun yürüyüş tarzı sevgili dostlarım, bu hareketli bir sistem. Böyle donuk bir şema değildir. Şimdi bu hareket, zim zum diye anlatılır. Şimşek gibi diyor. Zim, zum. Bir elektrik akışı. Ve bu elektrik akışı, keterden Malkut’a, malik olma noktasına, malik olunan noktaya kadar, bir doğasal açılımdan bahsediyoruz. Tasavvufta buna inzal (iniş) diyoruz. Doğa inzal oldu, Allah’ın kitabı inzal oldu. İnzal olmak, enerjinin en latif halinden yoğunluğa doğru gitmesi demek oluyor... Hani diyordu ya Einstein, doğadaki nesneler yoğunlaşmış enerjidir. İnmek, inzal olmak, tenezzül etmek bu.

Üç sütundan bahsediliyor burada. Orta sütun, sol sütun, sağ sütun.. İniş bu iki sütun üzerinden olmakta, çıkış miraç, orta sütundan. Bunun olabilmesi için, şurada noktalarla gösterilen ve boş olan bir küre var. Diğerlerinin hepsi dolu, bu küre boş. Buradaki küreleri saydığınız zaman on tane küre var. On emir bu on küre ile ilgili. Şeriat, yani insan olmanın yasaları.

Malkuth’dan çıkış olabilmesi için (miraç), Yesod’dan orta sütunu izleyerek, Tipheret (güzellik; ahenk) üzerinden, Kether’e çıkılacak. Yani insan,  Lahut’undan, kendi en latif ışımasından yoğunlaşıp inzal oldu. Şimdi ise, kendi kitabını okuyacak. Lahût’a gidecek (rücû).

Kether’den Chokmah’a geldik. Chokmah bilgelik, hikmet... Burada entelekt köprüsü üzerinden, entelekya, bu köprü üzerinden, sırat-ı müstakim’den Binah’a; anlayışa geçilir. (Entelekya diyor Platon; Tanrısal görüyü yapan akıl. Platonun entelekyası Cebrail yani zorunluğun aklıdır). Binah, yapı demek esasında. Yapının olması için, anlama diyoruz, anlayış. Anlayışa geldiğinde yapının bilgisi..

Yapının bilgisi şuura geldi mi; hikmet, bilgelik o zaman açığa çıkar. Yani Yahudi tasavvufunda da hikmet, bilgelik faal aklın işidir. Faal akıl, sürekli gelişen değişen bir özneyi söylüyor. Binah; anlayış; irfan, yansıtıcı akıl. Simgesel olarak “ayna” da denir. Varlık Binah’ta tecelli (zuhur değil) eder; kavranır.Chesed, mercy, merhamet, şefkat, duyguların âlemi. Chesed, iniş süreçlerinde, merhamettir, cömertliktir, hoşgörüdür. Yükselişte (çıkışta) Aşk olur. Gevurah merhameti sınırlayan, onu ölçüye getiren sephira’dır. Gevurah, Din, Ölçü, Adalet, Disiplin demektir. Her bilim, bilinmek için kendi disiplinine (adaletine) gereksinir. Adalet farkındalık değil midir? (Furkan). Farkındalık (ayırt etme) olmazsa, adalet olmaz. Faruk, fark eden, ayırt eden. Furkan, Kur’an demek değildir. Kur’an farkı tevhit etmek, okumak demektir (şuuruna varmak). Tipheret altı ilişki ile ortaya çıkıyor (Mühr-ü Süleyman). Tipheret, Rahman’la Rahim’in buluştuğu yer, Bismillahirahmanirrahim’dir. “İnne-hu min Süleymane, ve inne-hu Bismillahirahmanirrahim”, Tipheret, güldür, kalplerin kalbidir. Günlük benliğin yani kişiliğin arkasındaki “Ben”. Yunus Emre’nin dediği gibi; Süleyman var, Süleyman’dan içeru”, “Bir ben vardır bende, benden içeru”. Nezah zafer, bilmenin kontrol edildiği yer. Self kontrol (zafer tacı giymek). İnsanın kendi istenci ile kendi meleklerini, kendi kuvvetlerini ve kendi melekelerini, yetilerini kontrol ettiği zaman, zafer tacını giyer. Hod ihtişam, görkem, izzet. Yesod temel, asıl, bütün sephira’ları kapsayan bir komplekstir. Vücut tevhide geldi mi, özgür hücre yaratır. Sperm, özgür hücredir (organize değil). Sperm bir nokta, daha doğru deyişle, “Yod”; bütün doğa onda içkindir (İmmanent). Genesis (yaratılış), Genetik (gen bilimi), genler, “levh-mahfuz” (korunan levhalar). Tora; Tanrı kitabı genlerde yazılı. Yesod, temeldir, asıldır. Bütün sefiraları, bütün sıfatları, Emsa-ül Hüsna’nın tamamını kendinde barındırır. Öyle bir tohumdur ki, ektiğiniz zaman yine sureta insan çıkar. Bütün özellikler orada vardır. Yesod, ayna içindeki aynadır. Yesod seksüel saflığın kaynağıdır.

Bir insanın kendi gerçek değerlerini, diğer insanlara verebilmeleri, yansıtabilmeleri ancak tipheret (güzellik) üzerinden olabilir (ahlâk güzelliği). Niteliksel! Çünkü, insan nitel bir varlıktır. Bir insanın kendi hakiki değerlerini, diğer insanlarla paylaşabilmesinin yolu ancak tipheret’ten geçer.

Malkuth malikiyet, egemenlik, krallık. Varoluş burada tamamlanır. İnzal tamam oldu. “Kitap inzal oldu”. Kabala’ya göre, Tanrı’nın madde içindeki varlığı olan “Şehina” malkuth’tadır.

Ahad, bir nokta ama bir cihan, göz bebeği...     


Facebook'ta paylaş   |   Twitter'da paylaş


 | Puan: 10 / 6 Oy | Yazdırılabilir SayfaYazdır

Yorumlar

ümit yılmaz { 18 Ekim 2009 02:00:47 }
Metin beyin makalelerini okurken son derece organik olan bir yapılanma dikkatimi çekiyor. Her şeyi öylesine içiçe ,bağıntılı ve birbirinden ayrılamaz bir biçimde gözlerimiz önüne seriyor ki bu bana bir varlık birlik ve bütünlüğünün ispatı olarak yansıyor.Bu yüzden bu yazıları okurken sanki kendi varlığımın örtük kalmış tüm güzellikleriyle karşılaşmış gibi sevinç duyuyorum.Bu yazlılar öylesine bir bütünlük içinde yapılanmışki ,bu yüzden tüm varlığımıza özgürce nüfuz edebiliyor ve bana şunu düşündürüyor'!( " Bu yazıları kim yazıyor... O mu ?, yoksa benmi ?... yoksa her ikimizide aşan bir şeymi ? ) Sanırım bu sorununu pekde önemi yok ,ama bu durum duyulan şaşkınlık insana büyük bir haz veriyor.
Diğer Sayfalar: 1.

 

Yorum Yazın



KalınİtalikAltçizgiliLink  
Simge Ekle

    

    

    

    







Türkiye gerçek bir savaşa doğru gidiyor
Çiğdem ve Hakkı
Kaçak Sarayın kaçacak yeri kalmadı…
Yunanistan’daki krizi anlamak için bilmeniz gereken dokuz sayı
Eşcinsellik Kuran'da nasıl geçiyor…

AGİT'in raporunda Erdoğan detayı
Uluslararası Ceza Mahkemesi Erdoğan, Davutoğlu, Ala ve Fidan hakkında inceleme başlattı
Tahrip olan bir halk ve tahrik olan Türkiye
IŞİD kontrolündeki kamptan MİT eliyle cihatçı ve silah transferi
CHP’den şok eden rapor… Kesinleşmiş beş seçim hilesi

Turizmde kara tablo..
Lafla peynir gemisi yürümez…
Tüketim Çılgınlığını Durduralım!
Türkiye’de en çok resim kazandırdı.
Batı İslami bankacılıkla tanışıyor

Bir hayat bir!
Prof. Dr. Şahin FİLİZ Ulusa Kanalda…
Babamın adı Hıdır
Düşmanımız Charles Snodgrass Ryan’ın göğsündeki Plevne madalyası
Leylaklar Açacak Kiraz da Çıkacak ve ”Ölmeme Günü” Hep Var Olacak

Bu Dağ Başka Dağ
Yılda 4000 sanat tarihçisi ve arkeolog mezun oluyor, ancak 20’si iş buluyor
Yaşar Kemal, çünkü “Dino okulu”ndan
Sözlerin Soyağacı
Orhan Veli’nin “kayıp” şiiri

Kendinde kalarak yabancılaşmak.
Felsefe yapmayı ne engeller?
Devrimci bir Türk Sufi: Hacı Bektaş Veli
Anarşist Bir Sufi: Mevlana
Tarihin Dinselleşmesi Sorununa Tarih Felsefesi Açısından Bakış

Akkuyu için hiçbir tavsiye yerine getirilmemiş
İngiltere'de dışkıyla çalışan otobüs hizmete girdi
Artık Kaz dağlarında asit göllerimiz var
Antarktika, oda sıcaklığında
Türkiye’nin Kirlilik Liderleri

Dünyanın ilk sürücüsüz kamyonu yollara çıkıyor
İnternetin Gizemli Arka Sokağı "Deep Web"
Türkiye'de yasaklı site sayısı 50 bini geçti
Atın, atın, eskimiş çoraplarınızı atın!
YOUTAPE!!!

NASA'dan dünyayı ayağa kaldıran açıklama
Yaşamın kaynağı bulundu.
Evrim sorusu: Yüzümüz neden daha kıllı değil?
“… Türküm, Kürdüm, Arabım…” demeden önce epey düşünmek zorundasınız.
Stonehenge'in esrarı çözülüyor

Türkiye dünya üçüncü oldu.
IŞİD hakkında bilmeniz gereken her şey
13 yaşındaki Gönüllü Bombacı Ali Reşat Çavuş
Polis şiddeti son 8 yılda 183 kişiyi öldürdü!
İşsizlik rekoru…

AYDIN
İtalya ve Yunanistan sınırı göçmen kanıyla sırılsıklam
İslam Rönesans’ı ya da Farabicilik Çağı’nı Açan Türk Filozofu: Farabi
Türkiye’nin Din İle İmtihanı
Türkiye’nin tek sorunu lakaytizm!

Organik
TSUNAMİ
Rakkamlar
Rüştü
İktidar

Şamanın İzinde: Şamanizm nedir?
Özgecanlar Öldürüldüğü İçin 29 Milyon Yoksul Var
Zengin, Yalnız ve Çaresiz Avustralya
Birinci Dünya Savaşında Cephede Düşen Bir Fransız Askerinin Odası.....
Osmanlı’dan Cumhuriyet’e İstanbul


kose yazarlari En Cok Okunanlar
Son 30 günde en çok okunanlar
En Cok Okunanlar









Basa git