ABD'den her gün kapanma, daralma ya da kamulaştırma haberleri geliyor. Dün borsada ciddi bir çalkantı yaşayan ABD'de bankacılık, otomotiv ve alışveriş/eğlence sektörü çöküyor. Kurtarma paketleri işe yaramıyor. Yılın üçüncü çeyreğinde şirketlerin açıkladığı zararlarla birlikte, başta ABD ekonomisi olmak üzere, dünya ekonomisinde krizin derinleştiği görülüyor.

Obama, Bush'tan, görevi bırakmadan önce otomotiv sektörüne yönelik ek bir kurtarma paketi onaylamasını talep ederken, ABD otomotiv tekelleri son 66 yılın en zor günlerini yaşıyor. General Motors, Ford ve Chrysler'in hızlı düşüşlerinden sonra, kriz, Avrupalı oto üreticilerine de sıçradı. En son Audi ve Volvo'dan "imdat" sesleri geldi. Türkiye'de de "sağlam" denilen otomotiv sektöründeki daralma yüzde 40'ı buldu.

15 Kasım’da G-7 ve G-20 ülkelerinin gerçekleştirecekleri ekonomik kriz zirvesi öncesinde ne tür önlemler alınacağı tartışılırken, G-7 ülkeleri Çin’in sürece daha fazla müdahil olması gerektiğini savunuyor. Bu konuda yapılan baskı, daha çok Çin ekonomisinin küçüleceği beklentisiyle buluşuyor.   

Çin ekonomisine ilişkin küçülme işaretleri, dünya ekonomisindeki durgunluğu derinleştirecek  başlıca unsurlardan biri olarak değerlendiriliyor. Yılın dördüncü çeyreğinde büyüme oranının yüzde 5,8'e kadar gerileyeceği iddia edilen Çin, 2010 yılına kadar harcanmak üzere 600 milyar dolarlık bir ekonomik teşvik planı açıkladı.  Ancak, bu planın, Çin ekonomisinde büyüme oranını artırmak için ne kadar yeterli olacağı da tartışma konusu. Çin ekonomisinde büyüme ivmesinin düşmesi, dünya ekonomisinde toplam talebin azalması anlamına da geliyor.   

ABD Başkanları planı ele aldı
Ekim ayı itibariyle ABD Senatosu’nda onaylanan 700 milyar dolarlık kurtarma paketine ek olarak, yeni ABD Başkanı Barack Obama'nın gündeminde 100-150 milyar dolarlık bir harcama paketi planının bulunduğu belirtiliyor.  Ancak yılın üçüncü çeyreğine ilişkin açıklanan zararlarla birlikte, kurtarma paketindeki miktarlarda değişikliğe gidilmesi gündeme gelmiş durumda.  Dün ABD’de devlet tarafından kurtarılan banka sayısı 19’a ulaşırken ABD'nin en büyük sigorta şirketi AIG de tarihinin en büyük zararını açıkladı. 

Obama’nın Bush ile Beyaz Saray’daki ilk görüşmesine, kurtarma paketi damgasını vurdu. ABD basınında yer alan haberlere göre, Obama, Bush’tan görevden ayrılmadan önce otomotiv sektörüne yönelik ek bir yardım paketi açıklamasını istedi. Bush’un da, buna karşılık, Demokratlar'ın Kolombiya ile yapılacak olan serbest ticaret anlaşmasına itirazlarını geri almasını istediği bildirildi.  ABD Senatosu sözcüsü Palin de, görev değişikliği öncesinde otomotiv sektörüne kaynak aktarılmasıyla ilgili ek paketin görüşülmesini talep etti.  Senato otomotiv sektörüne yönelik 25 milyar dolarlık yardımı tartışırken, ABD otomotiv şirketleri yardım için acele edilmesini istiyor.

Bu önerinin onaylanması durumunda, bankacılık ve finans sektörünün ardından, ilk kez reel ekonomiye yönelik yardım onaylanmış olacak.

İlk işaret otomotivden gelmişti
ABD ekonomisinde bankacılık-finans alanında patlak veren krizin ardından ilk durgunluk işaretleri otomotiv alanından gelmişti.  Son yıllarda küçülme sinyalleri veren ABD otomotiv şirketleri, son krizle birlikte yeniden yapılanmayı gündemlerine aldılar. Devletin bu sektöre yardım elini uzatmaması durumunda, sektördeki iş kayıplarının yüzde 50’yi aşacağı söyleniyor. Bu alandaki durgunluk, ekonominin geneline ilişkin tehlike sinyallerinin de göstergesi.

ABD imalat sanayisinin itici gücü olan otomotivde, başlıca üç tekelin 2008 yılını zararla kapatacak olması, ek önlemler alınmasını zorunlu kılıyor. General Motors (GM) yılın üçüncü çeyreğinde 4,3 milyar dolar, Ford  2, 98 milyar dolarlık zarar açıkladılar. Ford bu dönemde 3, 600 kişiyi işten çıkardı.

Obama göreve başlamadan önce, GM devlet yardımı yapılması gerektiğini Bush'a iletmişti. Dün GM hisse senetleri yüzde 23 oranında değer kaybetti. Bu kayıpla, GM’nin hisse senetlerinin değeri son 66 yılın en düşük düzeyine ulaştı. GM Ekim ayında iki fabrikasını kapatma kararını açıklamış, 2 bin kişinin işine son vermişti.  

Ford ve Chrysler’in de hisse senetlerinin değeri son yılların en düşük düzeyinde seyrederken, üç şirket için 50 milyar dolara ihtiyaç olduğu hesaplanıyor.   

GM ve Chrysler, kriz karşısında birleşmeyi de gündeme aldılar. ABD hükümeti bu birleşmeyi desteklemek amacıyla 10 milyarlık ek bir yardım paketi hazırlığı yapıyor. 

Üretimin yüzde 50 oranında azalmasıyla, sadece ABD’nin otomotiv sektörünün merkezi Detroit’te ilk yılda 2,46 milyon kişinin işsiz kalacağı, hükümetin sektöre yardım etmemesi durumunda bu sayının 3 milyonu bulacağı belirtiliyor.    

İşsizlik verileri, krizi net yansıtıyor
ABD’de işsizlik oranı yüzde 6,5'le, son 14 yılın en yüksek düzeyine ulaştı. Ekim ayında işsizlerin sayısı inşaat alanında 49 bin, imalat alanında 90 bin (27 bini Boeing grevi sonucunda), perakendecilik alanında 38 bin, eğlence alanında ise 16 bin olarak gerçekleşti.  İmalat sanayisinde gerçekleşen iş kaybının önemli bir bölümü, otomotiv sektöründen geliyor. Otomotiv'deki daralma, Kuzey Amerika'yı da etkisi altına almış durumda. 

Volvo da teslim bayrağını çekti
İsveçli kamyon ve otobüs üreticisi Volvo, İsveç ve Kuzey Amerika'daki birimlerinden bin çalışanı işten çıkaracak. Volvo sözcüsü Morten Wikfors, yaptığı açıklamada, işten çıkarmadan, İsveç'teki 900, Kuzey Amerika'daki 100 işçinin etkileneceğini bildirdi.

Şirket, daha önce de Belçika ve İsveç'teki kamyon fabrikalarından 1. 400 kişiyi, bir diğer fabrikasından da 1.350 kişiyi çıkaracağını duyurmuştu. Volvo'da dünya genelinde 100 binden fazla işçi çalışıyor.

Audi, Macaristan’da üretime ara verdi
Macaristan'da, ihracatın yüzde 10'unu oluşturan, Györ şehrinde kurulu Audi otomobil fabrikasında üretime, 15 Aralık'tan itibaren bir ay ara veriliyor. Audi Macaristan şirketinin sözcüsü Peter Löre, yılın ilk altı ayında fabrikada çalışanların sayısının yüzde 7,3 artış göstererek 5.900 kişiye çıktığını, ancak kriz nedeniyle üretimlerini yavaşlattıklarını söyledi.  Yavaşlatmaya rağmen istedikleri sonuçları alamadıkları için üretimi bir ay süreyle durdurma kararı aldıklarını bildiren Peter Löre, çalışanlara da bu sürede ücretsiz izin vereceklerini açıkladı.

Türkiye'de de otomotiv durdu
Otomotiv Sanayii Derneği’nin (OSD) Ekim ayı üretim rakamlarını içeren raporuna göre, toplam otomotiv üretiminin Ekim ayında, geçen yılın aynı ayına göre yüzde 20,5 azalarak 80,301 olduğu açıklandı. Ekim ayında toplam otomobil üretimi ise geçen yılın aynı ayına göre yüzde 24,2 azalarak 45.057 adet oldu. Açıklamada, yılın ilk dokuz ayında, geçen yılın aynı dönemine göre üretim, iç satış ve ihracatta önemli oranda azalmaların meydana geldiği belirtildi. Otomotivdeki pazar daralmasının yüzde 40'ı bulduğu ifade edildi.

İletişim alanında da gündem aynı
Yılın üçüncü çeyreğinde zarar açıklayan iletişim şirketlerinin de krize teslim oldukları görülüyor. İngiliz şirketi Virgin Media,  istihdamda 2010 yılına kadar 2.200 kişinin işine son vereceğini açıklarken, bir başka iletişim şirketi Vodafone, yıllık gelirinde azalma olacağını ve yatırımlarında 1 milyar dolarlık kesintiye gideceğini açıkladı.