Amerika Birleşik Devletleri, Ortadoğu'da potansiyel olarak sonsuz bir çatışmanın eşiğinde bir kez daha bulunuyor. İran'ın Yüksek Lideri Ayetullah Ali Hamaney'in hayatına mal olan ABD-İsrail ortak operasyonu "Destansı Öfke Operasyonu"nun başlamasının üzerinden sadece birkaç gün geçmişken, Washington misyonun hızlı ve kararlı olacağında ısrar ediyor. Yetkililer operasyonun "dört ila beş haftadan" fazla sürmeyeceğini söylüyor. Savunma Bakanı Pete Hegseth ve Başkan Trump, bunun Afganistan ve Irak'ta trilyonlarca dolar ve binlerce Amerikan canını tüketen türden bir "sonsuz savaş" olmayacağına dair kamuoyunu defalarca temin etti.


İran, 2003'teki Irak değil. Üç kat daha büyük, 80 milyondan fazla nüfusa sahip bir ülke. İslam Devrim Muhafızları Ordusu'nun temelini oluşturan askeri altyapısı, son derece köklü ve dayanıklı olacak şekilde tasarlanmış. Sınırlarının ötesinde, Tahran Lübnan, Irak, Yemen ve bölgenin diğer köşelerine yayılan bir vekil güç ağına komuta ediyor. Rejim, on yıllarca süren yaptırımları, iç karışıklık dalgalarını ve şimdi de yüce liderinin öldürülmesini atlattı. Yine de yakın bir çöküş belirtisi göstermiyor. İran güçleri füze ve insansız hava araçları fırlatmaya devam ederken, müttefik milisler Orta Doğu genelinde saldırılarını artırıyor.

Savaşlar genellikle böyle başlar. Sınırlı kapsam ve hızlı başarı vaatleriyle başlarlar. Orijinal hedeflerin yetersiz kaldığı anlaşıldığında, amaçlarının kademeli olarak genişletilmesiyle devam ederler. Ardından, politika yapıcılar sahadaki olaylara yanıt olarak hedeflerini ayarladıkça, görev kayması yaşanır.

Yönetim, saldırıları İran'ın nükleer altyapısını, balistik füze yeteneklerini, deniz tehditlerini ve vekalet ağlarını zayıflatmayı amaçlayan savunma önlemleri olarak nitelendirdi. Ancak Hamaney'in öldürülmesi siyasi zemini temelden değiştirdi. Hedefli bir askeri operasyon olarak başlayan şey, artık neredeyse kendiliğinden rejim değişikliğine dönüşme riski taşıyor. Tarih, bu tür hırsların nadiren sınırlı kaldığını gösteriyor. Yerleşik bir hükümeti devirmek veya istikrarsızlaştırmak genellikle kara kuvvetleri, uzun süreli işgaller ve muazzam siyasi ve maliyetler gerektirmiştir.

Çatışmanın sonsuza dek sürecek yeni bir savaşa dönüşmesine izin vermenin tehlikeleri hem ciddi hem de geniş kapsamlıdır. İlk tehlike, insani ve ekonomik maliyettir. Amerika'nın 11 Eylül sonrası savaşları zaten 8 trilyon dolardan fazla maliyete yol açtı ve silahlı kuvvetler ile daha geniş toplumda derin yaralar bıraktı. İran'a karşı uzun sürecek bir kampanya bu harcamaları gölgede bırakabilir. Stratejik tesisleri güvence altına almak veya isyanları bastırmak için sınırlı konuşlandırmalar bile Amerika Birleşik Devletleri'ni yıllarca sürecek maliyetli taahhütlere sürükleyebilir. Ülke içinde, on yıllarca süren savaşlardan zaten yorgun düşmüş Amerikalılar, kaynakların sağlık, altyapı ve eğitim gibi iç önceliklerden uzaklaştırıldığını göreceklerdir. Trump'ın kendi "Önce Amerika" koalisyonu, bitmek bilmeyen dış savaşlara karşı birleşmiş olsa da, bir başka ucu açık askeri müdahalenin baskısı altında parçalanabilir.

İkinci tehlike ise bölgesel tırmanmadır. İran'ın stratejisi uzun zamandır asimetrik savaşa dayanmaktadır. Tahran, Lübnan'daki Hizbullah'ı, Yemen'deki Husi güçlerini ve Irak'taki Şii milislerini silahlandırıp desteklemektedir. Bu gruplar, ABD üslerine, İsrail'in yerleşim merkezlerine ve Körfez'deki hayati öneme sahip nakliye yollarına saldırma kapasitesine sahiptir. Hürmüz Boğazı'ndaki herhangi bir aksama, küresel petrol fiyatlarında ani artışlara ve dünya ekonomisinde dalgalanma etkilerine yol açabilir. Hava saldırıları kampanyası olarak başlayan şey, yavaş yavaş Suudi Arabistan'ı, diğer Körfez ülkelerini ve hatta Rusya veya Çin'in dolaylı müdahalesini de içine çekebilir. Yerel bir çatışma, çok daha geniş bir bölgesel savaşa dönüşebilir.

Üçüncü tehlike ise içeride yatıyor; uzun süren çatışmalar demokratik güveni aşındırabilir. Askeri eylemin gerekçesi nükleer bir patlamayı önlemekten rejimin kendisini zayıflatmaya doğru kaydıkça, Amerikalılar hedeflerin sürekli genişlediği önceki savaşların yankılarını görebilirler. Kamuoyu desteği zaten kırılgan görünüyor. Anketler, Amerikalıların yalnızca dörtte birinin şu anda saldırıları desteklediğini gösteriyor. Açık zafer koşulları olmadan sürdürülen çatışmalar protestoları körükleyebilir, siyasi bölünmeleri derinleştirebilir ve hükümet kurumlarına karşı artan bir şüpheciliği besleyebilir.

Stratejik sonuçlar nesiller boyu sürebilir. Uzun süren bir savaş, Amerikan askeri kapasitesini zorlayacak ve dikkatleri Hint-Pasifik de dahil olmak üzere diğer önceliklerden uzaklaştıracaktır. Kuzey Kore gibi rakipleri cesaretlendirebilir ve Müslüman dünyasında yeni nesilleri radikalleştirebilir. İnsani kayıpların da ağır olması muhtemeldir. Büyük ölçekli yerinden edilme, sivil kayıplar ve olası kıtlık, uzun vadeli istikrar yerine genellikle kızgınlık ve gelecekteki aşırıcılığı besleyen türden bir istikrarsızlık yaratacaktır.

Bu gidişattan kaçınmak Washington'da disiplin gerektirecektir. Politika yapıcılar, süresiz tırmanma cazibesine direnmelidir. Amerika Birleşik Devletleri, dar ve ulaşılabilir hedefler belirlemeli, mümkün olduğunca gizli diplomasi yürütmeli ve bölgenin istikrara kavuşturulması yükünü paylaşmak için uluslararası ortaklarla çalışmalıdır. Hamaney'in ölümü İran içinde öngörülemeyen siyasi bir alan açabilir, ancak bu belirsizlik savaşı genişletme daveti olarak algılanmamalıdır.

Amerika, ezici bir askeri güce ve İran'a yıkıcı hasar verme yeteneğine sahiptir. Asıl soru, geçmişteki hataları tekrarlamaktan kaçınacak itidale de sahip olup olmadığıdır.

Ortadoğu, kısa süreceği varsayılan ancak on yıllarca süren çok sayıda savaşa tanık oldu. Hızlı bir zafer vaadi de aynı derecede yanıltıcı olabilir. Ve bir nesil süren çatışmanın ardından, Amerikan kamuoyu bu tür vaatlere tekrar inanmaya giderek daha isteksiz hale geliyor.