“Uzun barış" gerçekten sona mı eriyor? Dünya yeni bir küresel kargaşa döneminin eşiğinde mi? Yıl sonuna yaklaşırken hem bireysel hem de toplumsal olarak en çok düşündüren sorulardan biri küresel barışın geleceğiyle ilgili. Sakin ve istikrarlı bir dönemin eşiğinde miyiz, yoksa dünyanın II. Dünya Savaşı'ndan bu yana en uzun barış dönemlerinden birini kaybedeceği bir kargaşa döneminin eşiğinde miyiz?


Kasım ayı sonlarında ünlü Amerikan Foreign Affairs dergisinde yayınlanan derinlemesine bir analizde hem teorik hem de pratik açıdan önde gelen iki Amerikalı düşünür, küresel barış konusunu ve tarihin en büyük başarılarının tehdit altında olup olmadığını ele aldı.

İlki, tıpkı 2 bin yıl önce Atina ve Sparta arasında kaderin çizdiği gibi, ABD ile Çin arasında da bir çatışmanın kaçınılmaz olduğuna inanan Tukidides Tuzağı teorisinin emektar isimlerinden Profesör Graham Ellison. İkincisi ise eski Ortak Genelkurmay Başkanları Yardımcısı ve 2022-2025 yılları arasında Cumhurbaşkanlığı İstihbarat Danışma Kurulu Başkanı olan James A. Winfield. Bu iki önemli isim, son 80 yılın Roma İmparatorluğu'ndan bu yana büyük güçler arasında savaşsız geçen en uzun dönem olduğuna inanıyor.

Bu istisnai barış dönemi, iki yıkıcı savaşın ardından geldi. Ancak bugün dünya, özellikle iki tehlikeli gelişme göz önüne alındığında, bu barışın mirasını kırılgan ve her an çöküşe açık hale getirebilecek koşullarla birlikte yeni bir uluslararası düzenin eşiğinde görünüyor. İlk gelişme, yeni bir nükleer silahlanma çağının ilan edilmesi, nükleer silahlanma yarışına geri dönüş ve aynı anda nükleer kulübe yeni uluslararası aktörlerin katılmasıyla bağlantılı. İkincisi, yapay zekâ çağında, makinelerin bir gün insanlığa hükmedebileceği korkusunun gölgesinde potansiyel savaşlarla bağlantılı.

Rusya-Ukrayna savaşı, yıkıcı bir nükleer savaşın olası olduğunu gösterdi. The New York Times'a göre CIA, Ukrayna'nın karşı taarruzunun geri çekilen Rus kuvvetlerini alt etmesi halinde, bir Rus nükleer saldırısının gerçekleşme olasılığının yarı yarıya olduğunu tahmin ediyordu. Buna karşılık olarak, CIA Direktörü Bill Burns, Amerikan endişelerini iletmek üzere Moskova'ya gönderildi.

Neyse ki General Winfield'a göre, ABD, Çin ve Rusya arasındaki yenilikçi iş birliği bunu önledi, küresel ancak bu aynı zamanda nükleer tabunun -nükleer silah kullanımının temasların dışında kalması gerektiği yönündeki yazılı olmayan kuralın- kırılganlığını da hatırlattı. Gezegenimizin baş belası unutkanlık olabilir mi ve bu, tarihçi John Lewis Gaddis'in 1987'de “uzun barış” olarak adlandırdığı dönemi bitirecek yeni askeri maceralara yol açabilir mi?

Henry Kissinger, 2023'teki ölümünden önce meslektaşlarına, büyük güçler arasındaki bu seksen yıllık barışın bir asır sürmesinin pek olası olmadığına inandığını defalarca hatırlatmıştı. Bu dönemin, bir zamanlar Pax Romana'nın nesnel karşılığı olarak kabul edilen, yani tıpkı Roma İmparatorluğu'nun yaklaşık 2 bin yıl önce yaptığı gibi dünya barışını yayma, sürdürme kapasitesine sahip olduğu düşünülen ABD'nin küresel bir güç olarak yükselişinin 250'nci yıldönümüne denk gelmesi bir tesadüf olabilir.

Ancak işler o kadar basit değil. İskoç kökenli Amerikalı tarihçi Niall Ferguson, yakın zamanda bizi kehanete benzer bir şeyle şaşırttı: “Cumhuriyetler 250 yıldan fazla sürmez.”


Ferguson, ABD'nin çehresini bu şekilde çizen tek kişi değildi. Norveçli tarihçi, barış ve savaş algoritmaları uzmanı Johan Galtung da 2025'i ABD'nin jeopolitik yörüngesinde önemli bir yıl olarak tanımladı. Amerikalılar, Avrupalılar, Ruslar ve hatta Çinliler, 20'nci yüzyılın ilk yarısında her şeyi yerle bir eden iki dünya savaşının büyük ve acı maliyetlerini unuttular mı? Küresel barışa yönelik tehditler yalnızca askeri çatışmalardan kaynaklanmıyor gibi görünüyor. Küresel ekonomik eşitsizlik ve artan borç sorunu, insanlığı kaosa sürükleyebilecek öngörülemeyen tehlikelere geniş bir kapı açıyor.

Kısacası, Alman filozof Georg Hegel'in dediği gibi;  “Tarihten aldığımız tek ders tarihten hiç ders almadığımızdır.

Kaynak : Emile Amin | Independent