Zenginliklerini gasp ettikleri yoksulun tarlasında saraylar kurdular; ama orada oturamayacaklar.” (Amos 5:11) Cumhuriyetin ilk yıllarında” sözüyle açılan bir çağ vardı. Toprak, alın teri, üretim ve yoksulluk aynı cümlenin içinde anılırdı. Devlet, hem burjuvaziyi yaratıyor hem de köylünün sırtından kalkınmanın yükünü almayı vaat ediyordu. 1930’ların “devlet kapitalizmi”, tıpkı bugünün küresel neoliberal düzeni gibi, sermayeyi yeniden dağıtmadı, sadece yönünü değiştirdi.


Bir zamanlar tarlada dökülen alın teri, bugün veri merkezlerinin neon ışığında buharlaşıyor.

Tıpkı 1924 Anayasası’nın büyük toprak mülkiyetini “sağlamlaştırdığı” gibi, bugün de dijital topraklar, veri, maden, tohum, enerji, birkaç küresel devin elinde toplanıyor.

O yıllarda köylünün ürünü üzerinden alınan “aşar” vergisi vardı. Bugün bu vergi, bambaşka biçimlerde sürüyor.

Her “tıklama” bir vergiye, her “veri paylaşımı” bir sömürüye dönüşmüş durumdadır günümüz dünyasında.

Devletin yerini platformlar aldı. Mültezimlerin yerini algoritmalar aldı.

Ve yine Kutsal Kitabımız Amos’un dediği gibi:
“Adaletin suları kurudu, doğruluk bir nehir gibi akmıyor artık.”

1920’lerin devrimcileri, bir ulusu sıfırdan inşa etme tutkusu taşırdı, ama aynı zamanda sınıf körlüğüyle maluldüler.

Bugünün devrimcileri ya da öyle olmaya çalışanları, küresel kapitalizmin gölgesinde, hem bilgiyle hem kimlikle mücadele ediyorlar.

Karl Marx’ın “üretim araçlarının mülkiyeti” dediği şey, artık sadece fabrika ya da toprak değildir. Bilgi, veri, enerji ve dikkattir.

Lenin’in devlet tekelini “proletarya için bir araç” olarak tanımladığı yerde, bugün yapay zekalar, dijital valiler ve görünmez algoritmalar yönetiyor.

Fakat Yeşayahu Peygamber’in sözü hala yankılanıyor.

“Kılıçlarını saban demiri yapacaklar, mızraklarını orak.”

Yani insan, üretimi yıkımdan kurtaracaktır.

1925’in toprak reformu eksik kaldı, çünkü toprak dağıtmakla yetinildi, üretim ilişkisini dönüştürmedi.

2025’in reformu da benzer biçimde eksik kaldı. Dijital üretim araçları (platformlar, veri merkezleri, yapay zeka sistemleri) toplumun ortak mülkiyetine geçmedikçe, hiçbir “reform” devrim olamaz. Teknolojik gelişmeler, bireylerin hayatını kolaylaştıracağına tam tersi systemin sömürüsüne daha da kökleşmiş bir mekanizmaya eviriyor. Bireylere özgür düşünce ve hareket alanı bırakmıyor.

Köylünün sabanı ile yazılımcının klavyesi arasında fark yok artık. Her ikisi de üretim ve sömürünün aracı haline alıyor, ama her ikisi de artık başkasının mülküdür.
Yeni çağın toprak devrimi, artık dijital mülkiyetin kamusallaşması, bilginin ortaklaşması, enerji ve gıda zincirinin yerelleşmesidir.

Bugün dünya yeniden bir eşiktedir.

Bir yanda insanı veri paketine, emeği algoritmaya, toprağı madene indirgeyen küresel düzen,

diğer yanda insanın, doğanın ve emeğin yeniden birleştiği “yeni bir Bereşit (başlangıç)” arayışı var.

“Her şeyin bir zamanı vardır; ekmenin zamanı ve biçmenin zamanı.”
(Kohelet 3:1–2)

Ey insan!
Eğer toprağa adını yazmıyorsan, başkasının tarihine kök salarsın.
Eğer emeğini bilincine kazımadıysan, seni yönetenin rüyasında yaşarsın.

“Altı gün çalışacaksın, yedinci gün dinleneceksin;
toprağın, sığırın ve kölen dahi dinlenecek.”
(Şemot 23:12)

Şimdi soruyoruz:
Yedinci günü unutan çağ, nasıl dirilir?
Dinlenmeyen toprak nasıl bereket verir?
Makinenin uykusu, insanın çığlığına denk midir?

Kaynakça 
1.Amos 5:11. The Holy Bible, Tanakh: The Holy Scriptures. Jewish Publication Society, 1985.
2.Kohelet (Ecclesiastes) 3:1–2. The Holy Bible, Tanakh: The Holy Scriptures. Jewish Publication Society, 1985.
3.ªemot (Exodus) 23:12. The Holy Bible, Tanakh: The Holy Scriptures. Jewish Publication Society, 1985.
4.Türkiye Cumhuriyeti Anayasasý, 1924. Ankara: Resmî Gazete, 1924.
5.Zürcher, Erik Jan. Turkey: A Modern History. London: I.B. Tauris, 2004.
6.Marx, Karl. Capital: A Critique of Political Economy. Volume I. London: Penguin Classics, 1990.
7.Lenin, Vladimir. State and Revolution. Moscow: Progress Publishers, 1970.
8.Zuboff, Shoshana. The Age of Surveillance Capitalism: The Fight for a Human Future at the New Frontier of Power. New York: PublicAffairs, 2019.
9.Isaiah 2:4. The Holy Bible, Tanakh: The Holy Scriptures. Jewish Publication Society, 1985.
10.Harvey, David. A Brief History of Neoliberalism. Oxford: Oxford University Press, 2005.