1970’li senelerde bir yakın arkadaşımla İsviçre’de, Cenevre’de karşılaşmıştık. O hafta sonunu bu ülkede geçirmek zorunda kaldık her ikimiz. Murat “Hazır buradayız, ülkede kısa bir tur yapalım” dedi. Bir araç kiralayarak turumuzu Lac Geneva gölünün kıyısında Cenevre ‘Geneva’dan başlayarak gölün kuzeyini takip ettik, yaklaşık 50 km sonra Lozan (Lausanne) kentine geldik. Doğa muhteşem, yol üzüm bağlarının arasından, ‘Johannes Beer’ bahçelerinin arasından süzülerek Lausanne kentine vardık.




Müdür itiraz etmedi, konuyu otel müdürüne götürmek istediğini söyledi ve gitti. Biraz sonra uzun boylu, kır saçlı, gözlüklü bir kişi ile geri döndü. Sevindik, çünkü bizi muhatap alıp yetkili bir kişi ile dönmüş olması bizi umutlandırmıştı. Kendimizi yeniden ifade ederek, bir Türk olarak bu çok önemli otelin çok önemli bir odasını görmek istediğimizi söyledik. Bizi uygun görerek, bizimle beraber gelip bilgi vermek istediğini söyledi. Sabahın erken saatinde bu teklife ne diyebilirdik ki? Dünyalar bizim olmuştu. Murat bana baktı, ben Murat’a baktım, hani derler ya “kör istermiş bir göz, Allah vermiş iki göz” misali, otel müdürü bizi gezdirip bilgi vereceğini söylemesine çok sevindik.

Otelin bir ara katına çıktık. Bir odaya geldik, koridora bakan tarafında her iki köşesinde birer kapı olan bu odanın tam ortasında büyük masif ceviz bir masa vardı. Masa etrafında sırtlığı yüksek iki sıra sandalye sıralanmıştı. Masanın her iki başında da kolçaklı sandalyeler vardı. Yalnız duvar hizasında masanın bir köşesinde nispeten küçük bir sandalye bulunmaktaydı. Duvar dibinde ise sıra ile sandalyeler konulmuştu.

Şubat 1923 senesinde başlayan barış görüşmesi konuları için, Türk kurulunun başında İsmet İnönü Paşa ile buraya geldiklerinde, İsmet Paşa kurul ile birlikte odaya ilk gelmiş;

“Türk kurul ve ben nerede oturacağız?” diye bir soru yöneltmiş. İsmet Paşa’ya nispeten küçük sandalyeyi göstermişler. Diğer yüksek arkalıklı büyük sandalye konmazsa görüşmeye oturmayacağını belirterek odasına çıkmış olduğunu otel müdürü ifade etti. Bir telaş sarmış otel yöneticilerini o tarihte, sandalye bulunmuş ve küçük sandalye çıkarılıp büyük sandalye konmuş. Hani ben olsam böyle yapabilir miydim? Pek emin değildim.

Barış görüşmelerinde her ülke 2 delege ile temsil edilmiş, İsmet İnönü ısrar ederek Türk kurulunun 3 delege ile temsil edilmesini kabul ettirmiş.

Ancak düşmanı deniz döken Türkiye Cumhuriyeti’nin Paşası olarak İsmet İnönü’nün, istediğini alabileceğini düşünmüş olduğuna inanıyorum. Görüşmeler sırasında hem Fransızca hem de İngilizce’ye vakıf olan İsmet İnönü’nün, temsil yeteneğinin yüksek olduğu biliniyordu. İngiltere’yi Lord Curzon, Fransa’yı Mösyö Barere, İtalya’yı Marki Garroni, Japonya’yı Baron Hayashi, Yunanistan’ı Venizelos, Romanya’yı Duca, Yugoslavya’yı Nintchitch ve Sovyetler Birliği’ni de Çiçerin temsil etmekteydi.

Sınırlar konusu, ilk birkaç maddede yer almış. Genelde doğal akarsu boyları ve yatakları sınır çizgileri olarak belirlenmiş.

Madde 2.

Birincisi – Bulgaristan ile Rezvaya ağzından Türkiye, Bulgaristan ve Yunanistan sınırlarının Meriç üzerinde kesiştiği noktaya dek; Bulgaristan’ın bu gün çizilmiş olduğu biçimde güney sınırı;

İkincisi – Yunanistan ile: Oradan ARDA ve Meriç ırmaklarının birleştiği noktaya dek;

Madde 4 de – İş bu anlaşmada anılan sınırlar, bu anlaşmaya bağlı 1/1.000.000 ölçeğindeki haritalar üzerinde çizilmiştir. Anlaşma metni ile haritalar arasında aykırılık olursa anlaşma metni geçerli olacaktır.

“İş bu anlaşmanın yürürlüğe konulması gününden başlayarak, bir yandan Britanya İmparatorluğu, Fransa, İtalya, Japonya, Yunanistan, Romanya, Yugoslavya ve öte yandan Türkiye ve onların uyrukları arasında barış durumu kesinlikle yeniden kurulmuş olacaktır.”

Madde 38 de – Türkiye hükümeti doğum, milliyet, dil, soy ya da din ayırt etmeksizin Türk halkının tümünün yaşam ve özgürlüklerini en geniş biçimde korumayı yükümlenir.

Çok önemli bir madde vardır Madde 44’te, bir paragraf:

“Bundan başka, Türkiye, iş bu maddelere ilişkin hukuksal ya da uygulama sorunlarında, Türkiye hükümeti ile bağlantılı diğer devletlerden herhangi biri ya da Milletler Cemiyeti Meclisi üyelerinden herhangi bir devlet arasında görüş ayrılığı ortaya çıkınca bu anlaşmazlığın, Milletler Cemiyeti Anlaşmasının 14. maddesi uyarınca, uluslararası nitelikte anlaşmazlık gibi sayılmasını kabul eder.”

Diğer maddelerde Osmanlı borçları ile ilgili hükümler bulunmakta. Aslında Osmanlı’nın 1812 senesinden başlayan dış borçlarının artarak yükselmesi ve toplanamaması üzerine, Anadolunun işgali sonrası kurulan yeni Türkiye devletinin bu borçları üstlenerek, Lozan’da Temmuz 1923’de ülkemizin tapusunu tescil ettirdiğine inanıyorum.