Amerika Birleşik Devletleri, bazen haklı sebeplerle, uzun zamandır tatsız yabancı hükümetlerle dost olmaya isteklidir. Tehlikeli bir dünyada, demokrasiler her demokratik olmayanı yabancılaştırmayı göze alamaz. Ancak otokratik bir rejimle herhangi bir ittifak, en azından takasların dikkatli bir şekilde tartılmasını gerektirir. İlişki, Amerikan çıkarları için ne kadar değerlidir? Ve rejimin davranışı ne kadar iğrençtir?


Geçtiğimiz ay, Sayın Erdoğan demokrasiye yönelik saldırıyı yeni bir boyuta taşıdı. Hükümetine yönelik memnuniyetsizlik artarken, bir sonraki cumhurbaşkanlığı seçiminde muhtemel rakibi olan İstanbul'un popüler belediye başkanı Ekrem İmamoğlu'nu ve Sayın İmamoğlu'nun yaklaşık 100 ortağını şüpheli suçlamalarla gözaltına aldı. Tutuklamalar Türkiye'yi, demokratik olarak seçilmiş bir liderin makamının yetkilerini kullanarak onu bir otokrasiye dönüştürdüğü, Rusya'nın son yirmi yıldır kat ettiği yola soktu. Sayın İmamoğlu, Silivri Cezaevi'nden bu sayfalarda "Bu, demokrasinin yavaş aşınmasından daha fazlasıdır," diye yazdı. "Bu, cumhuriyetimizin kurumsal temellerinin kasıtlı olarak sökülmesidir."

Dünyanın geri kalanından gelen yanıt zayıftı. Sayın İmamoğlu'nun tutuklanmasından kısa bir süre sonra, Başkan Trump Sayın Erdoğan için "Ben onu seviyorum ve o da beni seviyor," dedi. Birçok Avrupa lideri sessiz kaldı. Avrupa Komisyonu Başkanı Ursula von der Leyen, tutuklamanın "derinden endişe verici" olduğunu söyledi. Türkiye'nin stratejik önemi ve Sayın Erdoğan'ın iktidardaki gücü göz önüne alındığında kolay cevaplar yok. Ancak dünya demokrasileri dengeyi yanlış kuruyor. Türkiye halkını desteklemek ve Sayın Erdoğan'a baskı yapmak için daha fazlasını yapabilirler.

Önemli bir nokta , Türk seçmenlerin Bay Erdoğan'dan bıkmış gibi görünmesi. Anketlere ve siyasi analistlere göre, bugün seçimler yapılsa Bay İmamoğlu muhtemelen kazanırdı. Kendini sosyal demokrat olarak tanımlayan 54 yaşındaki Bay İmamoğlu, Mustafa Kemal Atatürk'ün 1919'da bir direniş grubu olarak kurduğu ve daha sonra modern Türkiye Cumhuriyeti'nin ilk iktidar partisi haline gelen Cumhuriyet Halk Partisi'nin bir üyesidir. Parti, Türkiye için laik bir hükümete kendini adamıştır.

Sayın İmamoğlu, 2019 yılında Sayın Erdoğan'ın adayına karşı sürpriz bir zaferle İstanbul belediye başkanı oldu - aslında iki sürpriz zafer, çünkü Sayın Erdoğan'ın partisi ilk oyu iptal etti ve Sayın İmamoğlu daha sonra ikinci seçimi daha kesin bir şekilde kazandı. O zamandan beri etkileyici bir yönetim sicili oluşturdu, İstanbul'daki önemli bir su yolu olan Haliç çevresini geliştirdi ve çocuklara ücretsiz süt sağladı. Dış ilişkiler konusundaki duruşu ılımlıydı; Hamas'ı 7 Ekim 2023'teki terörist saldırılarından dolayı kınadı ve o zamandan beri İsrail'i Gazze'ye saldırısından dolayı eleştirdi. Sayın Erdoğan ise aksine, Hamas'ı bir kurtuluş grubu olarak övdü ve İsrail'in yok edilmesini istedi.

Tüm farklılıklarına rağmen - Bay İmamoğlu laik bir ilericiyken, 71 yaşındaki Bay Erdoğan dindar bir muhafazakârdır - Bay İmamoğlu, Bay Erdoğan'ın bir zamanlar göründüğü şeyin bir versiyonu olma potansiyeline sahiptir: Orta Doğu'daki çatışmaları sınırlamaya yardımcı olurken içeride istikrar sağlayabilen pragmatik ve popüler bir Türk lideri. İktidardaki ilk yıllarında, Bay Erdoğan geniş bir siyasi koalisyon topladı, ordu subaylarını sivil kontrol altına aldı, ekonomiyi büyüttü, ılımlı bir İslamcılığı teşvik etti, Kürt azınlıkla uzun süredir devam eden bir çatışmayı çözmeye çalıştı ve komşusu ve uzun zamandır rakibi olan Yunanistan ile ilişkileri normalleştirdi. Yaklaşımı George W. Bush ve Barack Obama'yı onunla ilişkiler geliştirmeye yöneltti .

Ancak zamanla, Sayın Erdoğan daha aşırı, daha yozlaşmış ve iktidarı pekiştirmeye daha fazla odaklanmış hale geldi. 2003'te başbakan olarak iktidara geldi ve 2014'te cumhurbaşkanı seçildikten sonra iktidarı bu makama devretmek için Anayasa'yı değiştirmeye yöneldi. O zamandan beri, genellikle yetkisini her şeyden üstün tuttu. Dış İlişkiler Konseyi'nden Steven Cook, "Başarılı bir politikacının sağlıklı paranoyası ve özgüveni, egomaniye ve kindarlığa dönüştü," diye yazdı . "Türk siyasi sistemindeki her kurumsal denetim ve dengeyi -eğer varsa- yok etti." Sayın İmamoğlu'nun tutuklanması, Sayın Erdoğan'ın sonsuza dek Türkiye'nin cumhurbaşkanı olmayı arzuladığının bir işaretidir.

Bu hedefe doğru atacağı bir sonraki adım, bir sonraki seçimin planlandığı 2028'de yeniden seçilmek için aday olmasını engelleyecek dönem sınırlamalarından kaçınma girişimi olabilir. Bunu daha erken seçim çağrısı yaparak veya Anayasayı tekrar değiştirerek yapabilir.

Bay Erdoğan'ın rakibinin tutuklanmasını Bay Trump'ın Beyaz Saray'a dönmesinden sadece iki ay sonra emretmiş olması dikkat çekicidir . Bay Trump, hem içerideki gücü pekiştirme çabalarıyla hem de Vladimir Putin gibi otokratlara yönelik tekrarlanan övgüleriyle demokrasiye karşı küçümseme gösterdi. Trump'ın dünya görüşü, benzer düşünen liderleri kendi güçlerini kullanarak içerideki muhalefeti ezmeye cesaretlendiren, güçlü olan haklıdır anlayışının bir versiyonudur.

Ancak Bay Trump'ın Bay Erdoğan üzerindeki etkisinin olumlu bir yanı var: Bu, Bay Erdoğan'ın yabancı hükümetlerin tutumlarından etkilenebileceğinin bir işareti. Herhangi bir ülke gibi Türkiye'nin de dünyanın geri kalanıyla ilişkilerine önem vermesi gerekiyor. Ve Avrupa ülkeleri, Kanada, Japonya ve Hindistan gibi diğer demokrasilerin de Bay Erdoğan'ın son hareketlerinden memnun olmama nedenleri var. Bay Trump'ın bile endişelenmek için nedenleri var.

Türkiye'nin İslamcı aşırılığa doğru kayması, terörizmi destekleyen ve İsrail'i tehdit eden bir ülke daha olabileceğini düşündürüyor. En belirgin istikrarsızlık potansiyeli, Beşşar Esad'ın diktatörlüğünden çıkmaya çalışan Türkiye'nin güney komşusu Suriye'de. Avrupa'da, Bay Putin'in hırsları ve Macaristan'daki otoriterliğin yükselişi konusunda endişeli olan siyasi liderler, Türkiye'nin demokrasinin gerilediğinin bir başka işareti olacağından endişe etmeli. Avrupa'nın Bay Erdoğan'ı etkilemek için kaldıraçları var: Almanya, Türkiye'nin en büyük ticaret ortağı ve diğer birkaç Batı Avrupa ülkesi de çok geride değil.

Bu ülkeler konuşarak Sayın Erdoğan'ın hayatını daha az konforlu hale getirebilirler. Türkiye'nin ticaret, göç ve askeri tedarik gibi kendisi için önemli olan çok çeşitli konularda işbirliğini riske attığını açıkça ortaya koyabilirler. Dünyanın geri kalanı Türkiye'nin otoriterliğe ve aşırılığa doğru kaymasını engelleyemeyebilir. Ancak kesinlikle denemelidir.

Sayın İmamoğlu'nun tutuklanmasının ardından yüz binlerce Türk, yıllardır görülen en büyük protestolarla sokakları doldurdu . Bunu yapmak cesaret gerektiriyordu. Yetkililer, birçoğu sahte davalarla karşı karşıya olan yüzlerce protestocuyu tutuklayarak karşılık verdi. Onların cesareti, küresel sessizlikten daha fazlasını hak ediyor.

Kaynak : 27.Nisan2025 | New York Times