Birleşmiş Milletler'in İnsan Hakları Konseyi'ne (İHK) sunduğu son raporda, Taliban yönetimi altındaki Afganistan'da giderek artan insan hakları krizine dikkat çekildi. Birleşmiş Milletler'in İnsan Hakları Konseyi'ne (HRC) sunduğu son rapor, Taliban yönetimi altındaki Afganistan'ın hızlanan insan hakları krizine yürek parçalayıcı bir ışık tuttu. BM Özel Raportörü Richard Bennett tarafından kaleme alınan belge , rejimin kadınlara, azınlıklara ve sivil topluma yönelik sistematik ve kurumsallaşmış baskısını ve insani ve kamusal sağlık sistemlerinin felaket düzeyindeki kötü yönetimini vurguluyor. Bulgular sadece Taliban'ın iç tiranlığını kınamakla kalmıyor, aynı zamanda El Kaide ve TTP gibi terörist gruplarla istikrarsızlaştırıcı bölgesel ittifaklarını da ortaya koyuyor .


BM raporunun merkezinde, Taliban'ın kadın haklarını sistematik bir şekilde ortadan kaldırması yer alıyor. Bennett bu kampanyayı " yasaya dönüştürülmüş cinsiyete dayalı baskı " olarak tanımlıyor. Rejim, 2021'de yeniden iktidara geldiğinden beri kadınların hareketliliğini, eğitimini, istihdamını ve sağlık hizmetlerine erişimini kısıtlayan 50'den fazla kararname yayınladı . Kızlar için orta ve yüksek öğrenim kaldırıldı, kadın memurlar işyerlerinden uzaklaştırıldı ve kadınlar erkek velileri olmadan kamusal alanlara giremiyor. Taliban'ın "İslami erdeme" bağlılık olarak çerçevelediği bu sistemik hak mahrumiyeti, Afgan kadınlarının tüzel kişiliklerinin ellerinden alındığı ve toplumsal hayatta görünmez kılındığı apartheid rejimleriyle karşılaştırılıyor. Raporda, bu tür politikaların küresel olarak cinsiyet apartheid'i için bir emsal oluşturma riski taşıdığı konusunda uyarıda bulunularak, terimin uluslararası hukuk kapsamında acilen yasal olarak tanınması talep ediliyor.

Afganistan'ın insani manzarası, siyasi çöküşünü yansıtıyor. Taliban'ın ekonomik yönetime olan ilgisizliği, STK'lara yönelik cezalandırıcı kısıtlamalarla birleşince, 15 milyon insan akut gıda güvensizliğiyle karşı karşıya kaldı. Bir zamanlar işlevsel olan tarım sistemleri, iklim şokları ve kötü yönetim altında çökerken, daha önce kamu harcamalarının %75'ini oluşturan dış yardım , yaptırımlar ve güvensizlik nedeniyle düştü. BM, 6 milyon Afgan'ı yerinden eden 2021 mülteci dalgasını aşan yaklaşan bir göç konusunda uyarıyor. Zaten 8,2 milyon mülteciye ev sahipliği yaparak zorlanan komşu ülkeler , yeni dalgaları absorbe edecek kapasiteye sahip değil ve bu da bölgesel istikrarsızlık risklerini artırıyor.

Taliban'ın gerici politikaları sağlık hizmetlerinde bir çöküşe yol açtı. Kadınların tıp eğitimine yönelik yasaklar, kadın sağlık çalışanlarının işten çıkarılması ve hastanelerin doğumhanelerinin kapatılmasıyla zaten kırılgan olan sistemi çökertti. Zaten dünyanın en yüksekleri arasında olan anne ölüm oranları, kadınlar erkek refakatçi olmadan bakım aradıkları için tutuklanma tehlikesiyle karşı karşıya kaldıkça artıyor. Aynı zamanda, rejimin çocuk felci aşılarını engellemesi (Afganistan iki salgın ülkeden biri olmaya devam ediyor) onlarca yıllık ilerlemeyi tersine çevirerek milyonlarca insanı tehlikeye attı. Rapor, bu tür eylemlerin sağlık hakkının ağır ihlallerini oluşturduğunu ve insanlığa karşı suç teşkil edebileceğini ileri sürüyor.

HRC raporu, Taliban'ın El Kaide ve TTP'ye maddi desteğini ayrıntılarıyla açıklayan yakın tarihli bir BM Güvenlik Konseyi değerlendirmesini doğruluyor ve terörist bağları koparma iddialarını zayıflatıyor. Bu suç ortaklığı, sınır ötesi saldırıları cesaretlendirdi ve Pakistan ile Orta Asya'yı istikrarsızlaştırdı. Bu arada, Taliban'ın baskıyı meşrulaştırmak için Şeriat'a başvurması "İslami ahlakın çarpıtılması" olarak kınanıyor. Rapor, Taliban kararnamelerinin - kız çocuklarının eğitimini yasaklamaktan kamusal infazlara kadar - adalet, eşitlik ve onur gibi temel İslami ilkelere aykırı olduğunu, bunun yerine otoriter kontrolü sağlamlaştırmak için dini silah olarak kullandığını vurguluyor.

Rejimin vahşetine rağmen, bazı uluslar devletin tamamen başarısız olmasını önlemek için pragmatik bir angajman savunuyor. Ancak BM, fiili bir tanınmanın cinsiyet ayrımcılığına ve insanlığa karşı suçlara başkanlık eden bir hükümeti meşrulaştıracağı konusunda uyarıyor. Eleştirmenler, mevcut arka kanal diyaloglarının haklar konusunda hiçbir taviz vermediğini, bunun yerine Taliban'ın dokunulmazlığını sağladığını savunuyor. Rapor, uluslara, kız çocuklarının eğitimini geri getirme ve "erdem polisi"ni dağıtma gibi ölçülebilir hak iyileştirmelerine angajman şartı koymaları çağrısında bulunuyor.

Aşağıdaki Öneriler

• Taliban ayrımcı politikalarından açıkça vazgeçinceye kadar meşruiyet ima eden ikili anlaşmalardan kaçının.
• İnsani yardım kanallarını korurken, hak ihlallerini gözeten Taliban liderlerine varlık dondurma ve seyahat yasağı getirin.
• Acil gıda/sağlık programlarını güvenilir STK'lar aracılığıyla finanse edin ve kaynakların %50'sinin kadın örgütleri tarafından yönetilmesini sağlayın.
• Mülteci akımlarını istikrara kavuşturmak ve birleşik ekonomik teşvikler yoluyla Taliban'a baskı yapmak için Afganistan'ın komşularıyla işbirliği yapın.
• Uluslararası Ceza Mahkemesi'ne Afganistan soruşturmasında cinsiyet temelli zulüm ve apartheid'a öncelik verilmesi için dilekçe verin.
• Taliban'ın baskıyı teolojik olarak meşrulaştırma çabalarına karşı fetvalar ve kamuoyu kampanyaları yoluyla küresel Müslüman alimleri harekete geçirmek.

BM raporu, Afganistan'ın çözülmesinin kasvetli bir kanıtıdır; kınamadan daha fazlasını talep eden bir kriz. Dünyayı, Taliban'ın ideolojik fanatizmine eşit bir kararlılıkla karşı koymaya, bugünkü kayıtsızlığın yarın küresel güvensizliği tohumladığını kabul etmeye davet ediyor. Holokost'tan kurtulan ve Nobel ödüllü Elie Wiesel'in bir zamanlar yalvardığı gibi:  "Taraf tutmalıyız. Tarafsızlık, eziyet edene yardım eder, asla kurbana değil. Sessizlik, işkence edeni cesaretlendirir, asla işkence göreni değil."  Afganistan'ın kadınları, azınlıkları ve muhalif sesleri, geleceklerini uçurumdan geri almak için sadece empati değil, eylem bekliyor.