Tek bir ilaç için her yıl milyonlarca eşek öldürülüyor. Steve, su satmak ve geçimini sağlamak için eşeklerine güveniyordu. 20 bidon su yüklü arabasını çekiyorlardı. Derileri için çalındıklarında Steve artık çalışamaz hale geldi. O gün de diğerleri gibi başladı. Steve sabah saatlerinde Nairobi'deki evinden çıktı ve hayvanlarını almak için tarlaya gitti. "Onları göremedim. Bütün gün, bütün gece ve ertesi gün onları aradım." Üç gün sonra bir arkadaşı arayıp hayvanların iskeletlerini bulduğunu söyledi. Steve, "Öldürülmüşlerdi, kesilmişlerdi, derileri alınmıştı" diye anlatıyor.


Bu tür eşek hırsızlıkları Afrika'nın pek çok bölgesinde ve dünyada eşek nüfusunun yüksek olduğu yerlerde giderek yaygınlaşıyor.  Steve ve eşekleri, küresel eşek derisi ticaretinden etkilenenler arasında. Eşek derisi ticaretinin kökeni, Kenya'daki o tarladan binlerce kilometre uzakta, Çin'e uzanıyor. Çin'de eşek derisindeki jelatin ile yapılan, Ejiao adlı geleneksel bir ilaca talep çok yüksek.

Bu ilacın sağlığı geliştirici ve gençliği koruyucu özelliklere sahip olduğuna inanılıyor. Eşek derileri kaynatılarak jelatin elde ediliyor ve bu jelatin toz, hap veya sıvı haline getiriliyor veya yiyeceklere ekleniyor. Eşek derisi ticaretine karşı kampanya yürütenler, Steve gibi insanlar ve eşeklerinin, Ejiao'ya olan olağanüstü talebin kurbanı olduklarını söylüyor.

2017'den bu yana kampanya yürüten Donkey Sanctuary (Eşek Barınağı) adlı kuruluş, yeni bir raporda dünyada her yıl en az 5,9 milyon eşeğin Ejiao yapımı için katledildiğini tahmin ediyor. Yardım kuruluşu talebin giderek arttığını söylüyor. Ejiao endüstrisi için tam olarak kaç eşeğin öldürüldüğünü anlamak pek kolay değil.



Dünyadaki yaklaşık 53 milyon eşeğin üçte ikisinin Afrika'da yaşadığı düşünülüyor. Afrika'da endüstriye yönelik çeşitli düzenlemeler bulunuyor. Eşek derisi ihracatı bazı yasa dışı bir suç olarak sayılıyor. Ancak talebin ve eşek derisi fiyatlarının yüksek olmasıyla eşek hırsızlığının körüklendiği söyleniyor.

Eşek Barınağı, eşeklerin kaçırılarak ticaretin yasal olduğu yerlere götürüldüğünü söylüyor. Ancak, Afrika ülkeleri ve Brezilya hükümetinin, azalan eşek nüfusuna tepki olarak eşeklerin kesilmesini ve ihraç edilmesini yasaklamaya hazırlanmasıyla yakında bir dönüm noktası yaşanabilir.

Afrika genelinde endüstriyi yasaklamayı öngören yeni bir yasa tasarısı, 17 ve 18 Şubat tarihlerinde tüm devlet liderlerinin bir araya geldiği Afrika Birliği Zirvesi'nde gündemde olacak. Eşek Barınağı için çalışan ve Nairobi'de bulunan Solomon Onyango, "2016 ile 2019 yılları arasında Kenya'daki eşeklerin yaklaşık yarısının [deri ticareti için] katledildiğini tahmin ediyoruz" diyor.


Ejiao üreticileri eskiden Çin'den temin edilen eşek derilerini kullanıyordu. Ancak Çin'deki Tarım ve Köy İşleri Bakanlığı'na göre ülkedeki eşek sayısı 1990'da 11 milyon iken 2021'de iki milyonun altına düştü.

Aynı zamanda, Ejiao niş bir lüks olmaktan çıkıp popüler, yaygın olarak bulunabilen bir ürün haline geldi. Çinli şirketler deriyi başka ülkelerde aramaya başladı. Afrika, Güney Amerika ve Asya'nın bazı bölgelerinde eşek mezbahaları kuruldu. Afrika'da bu durum, ticaret üzerinden acımasız bir çekişmeye yol açtı.

Eşek eti tüketiminin tabu olduğu Etiyopya'da bulunan iki eşek mezbahasından biri 2017 yılında halkın protestoları ve sosyal medyada insanların tepkisi üzerine kapatıldı. Tanzanya ve Fildişi Sahili gibi ülkeler 2022 yılında eşek derisi kesimini ve ihracatını yasakladı, ancak Çin'in komşusu Pakistan bu ticarete kucak açtı.

Geçen yılın sonunda Pakistan basınında yer alan haberlerde, "en iyi cinslerden bazılarını" yetiştirmek üzere ilk "resmi eşek yetiştirme çiftliğinin" kurulduğu duyuruldu.  Sydney Üniversitesi'nden Çin-Afrika ilişkileri uzmanı Prof. Lauren Johnston'a göre bu oldukça kârlı bir işe dönüştü. Johnston, Çin'de 2013 yılında yaklaşık 3,2 milyar dolar değerindeki Ejiao pazarının 2020 yılında yaklaşık 7,8 milyar dolara yükseldiğini söylüyor.

Bu durum halk sağlığı yetkilileri, hayvan refahı kampanyacıları ve uluslararası suç araştırmacıları için bir endişe kaynağı haline geldi. Oxford Üniversitesi'nden uzmanların yaptığı bir araştırmaya göre eşek derisiyle birlikte çeşitli diğer yasa dışı yaban hayatı ürünlerinin ticareti de yapılıyor. Pek çok kişi, ulusal yasakların bu ticareti daha da yeraltına iteceğinden endişe ediyor.

Ülkeler için temel bir soru da şu: Gelişmekte olan bir ekonomi için eşeklerin ölüsü mü yoksa dirisi mi daha değerli? Eşek Barınağı'nda veteriner olan Faith Burden, eşeklerin dünyanın pek çok yerinde kırsal yaşamın "kesinlikle ayrılmaz bir parçası" olduğunu söylüyor.

Eşeklerin güçlü ve uyum sağlayabilen hayvanlar olduğunu söyleyen Burden, "Bir eşek belki de 24 saat boyunca su içmeden durabilir ve herhangi bir sorun yaşamadan çok hızlı bir şekilde yeniden sıvı alabilir" diyor.
Ancak tüm bu özelliklerine rağmen eşekler kolay ya da hızlı bir şekilde üremiyor.

Ejiao'nun tarihi

Ejiao, kanı güçlendirmekten uykuya yardımcı olmaya ve doğurganlığı artırmaya kadar sayısız faydası olduğuna inanılan binlerce yıllık bir ilaç. Ancak 2011 yılında Çin'de yayınlanan ve bir imparatorluk sarayını anlatan bir televizyon TV programında popülaritesi artmaya başladı.

Sydney Üniversitesi'nden Çin-Afrika ilişkileri uzmanı Prof. Lauren Johnston, "Zekice bir ürün yerleştirmeydi. Dizideki kadınlar güzel ve sağlıklı olabilmek için her gün Ejiao kullanıyordu. Bu elit kadınlığın bir ürünü haline geldi. İronik bir şekilde, bu artık birçok Afrikalı kadının hayatını mahvediyor" diyor.