Nazi döneminde ülkelerinde çalışma ve yaşama şansları ellerinden alınınca Türkiye'ye sığınan bilim ve sanat insanlarının yaşadıkları, tanık ve resmi belgelerin eşliğinde anlatıldığı "Ayyıldız Altında Sürgün" adlı kitapta derlendi.

Türkiye Araştırmalar Merkezi Vakfı Direktörü Prof. Dr. Faruk Şen tarafından derlenen ve yayımlanmasına Asım Kocabıyık Kültür Eğitim Vakfı’nın destek verdiği kitabın tanıtımı, İstanbul Üniversitesi İktisat Fakültesi Kütüphanesi Asım Kocabıyık Okuma Salonu’nda yapıldı.


Tanıtımda konuşan Almanya’nın İstanbul Başkonsolosu Matthias Ludwig Bogislav von Kummer, 1933-1945 yılları arasında Almanya’daki ırkçılık nedeniyle siyasi takibe uğrayan bilim adamlarının Almanya’dan Türkiye’ye sürgüne geldiklerini, burada büyük ilgi gördüklerini anlattı.


Alman tarihinin bu karanlık yönüne “Ayyıldız Altında Sürgün” adlı kitabın aydınlatıcı yeni bir detay getirdiğini söyleyen Kummer, kitapta, 1934 yılında nasyonel sosyalist hükümetin yeni kurulan Bilim, Eğitim, Halk Talim ve Terbiyesi Rayh Bakanlığı’nın üst düzeyde bir görevlisi olan yüksek hükümet müşaviri Dr. Herbert Scurla’nın 1919 yılında İstanbul ve Ankara’ya yaptığı görev ziyaretini içeren rapora yer verilmesinin önemini dile getirdi.


Scurla’nın sürgündeki Alman bilim adamları ile Türk yüksekokulları arasındaki iş birliğinden Türk tarafını tüm gücüyle vazgeçirmek için geldiğini ve sürgündeki bu hocalar yerine nasyonel sosyalistlere daha yakın başka hocaların gönderilmesini talep ettiğini söyleyen Kummer, “Almanlara göre, Scurla tarafından yürütülen inisiyatifin başarısız oluşu ve sadece birkaç Türk kuruluşu ve bilim adamı dışında dikkate alınmaması büyük bir şanstır. Türk üniversitelerinde öğretim görevlisi olarak kendilerini kanıtlamış sürgündeki Alman hocaların, hizmet vermeleri ve bu yıllarda Türkiye’de kabul edilmeleri Türkiye Cumhuriyeti tarihinde somut ve büyük bir anlam ifade etmektedir” diye konuştu.


400’YE YAKIN BİLİM İNSANININ KATKISI
Prof. Dr. Faruk Şen de Almanya’dan kaçmak zorunda kalan bilim adamlarının İstanbul’a gelerek dersler verdiklerini belirterek, “Bu olay, Türkiye Cumhuriyeti tarihimizin büyük bir yüz akıdır. Almanya’da bu durum yaşanırken bu bilim adamlarına kimse sahip çıkmadı. Tek sahip çıkan Türkiye Cumhuriyeti’dir” dedi.


Söz konusu sürgün yıllarında Türkiye’ye 400’e yakın Alman bilim insanının gelerek, üniversitelerde ders verdiklerini kaydeden Prof. Dr. Şen, henüz 10 yaşında olan Türkiye Cumhuriyeti’nin Alman bilim adamlarına üniversitelerinde kucak açtığını, kendilerine vatandaşlarının 4 misli ödeme yaptığını, bu bilim adamlarının da Türk akademik hayatına büyük katkılar sağladıklarını dile getirdi.


Alman nasyonal sosyalist hükümeti tarafından görevli olarak Türkiye’ye gönderilen Scurla’nın Türkiye’de sürgündeki Alman bilim adamlarının hayatlarını incelediğini, raporun amacının Türkiye hükümetini geri gönderilmeleri yönünde uyarmak olduğunu anlatan Prof. Dr. Şen, kitapta yer verilen Scurla’nın teklifine karşı Türkiye’nin “hayır” demesini onur verici olarak niteledi.

Kitapta adı geçen 315 öğretim üyesinin 1953 yılına kadar ülkelerine geri döndüklerini anlatan Prof. Dr. Şen, bunların içinde Ernst Reuter’ın Türkiye’de şehircilik konusuna, Fritz Neumark’ın Türk maliyesine, Ernst Hirsch’in Türk hukuk düzenine katkıları bulunduğunu söyledi.


Borusan Holding kurucusu Asım Kocabıyık ise kitapta da yer alan hocaların birkaçının üniversitede kendisinin hocası olduğunu ifade ederek, “Bu çalışmalarla kendilerinin ne kadar vazife düşkünü, ne kadar insani ve çalışmaya düşkün olduklarını, Almanya’nın büyüklüğünün onların sayesinde olduğunu idrak ettim” diye konuştu.


Söz konusu bilim insanların Türk-Alman ilişkilerine katkılar sağladıklarını, gönüllü elçilik yaptıklarını ifade eden Kocabıyık, “Tarihin garip bir cilvesi ki Almanya ve Fransa ile çok samimi ilişkilerimiz olmasına rağmen bugün iki devlet Türkiye’nin AB üyesi olmasını layık görmüyor” dedi. “Ayyıldız Altında Sürgün” kitabının tanıtım toplantısına, İstanbul Üniversitesinde görev yapan çok sayıda akademisyen de katıldı.