Swap faizi geçen hafta yüzde 22 seviyesindeydi. Londra'daki swap piyasasında Türk Lirası'nın gecelik faizi, dün son 18 yılın rekorunu kırmasının ardından yükselişini bugün de sürdürdü. Refinitiv Eikon verilerine göre geçen hafta yüzde 22 seviyesinde seyrederken haftanın ilk günü yüzde 350'yi gören swap faizi gecelik vadede yüzde 700, haftalık vadede ise yüzde 200 seviyelerinin üzerine çıktı.

Kaynak, “Bu tarz adımları uzun süreli uygulanabilecek politikalar değil. Bunlar 10-15 günlüğüne ve spekülatif saldırılar sırasında sürdürülecek” diye ekledi. Swap faizindeki pazartesi günkü artışın ardından Reuters'a bilgi veren kaynaklar da Londra swap piyasasında TL için ana fonlayıcı konumundaki Türk bankalarının işlemlerini "önümüzdeki günlerde yasal limit olan yüzde 25'in oldukça altında kalacak" şekilde yönlendirdiklerini söylemişti.

Financial Times’a konuşan Londra merkezli bir Türk analist de haberde isminin kullanılmaması kaydıyla yaptığı açıklamada, Türk bankalarının kendisine “Yabancı bankalara tek bir kuruş bile TL borç vermemeleri yönünde emir geldiğini" söylediğini iletmişti. Bloomberg’ün haberinde de BDDK'nın swap ve benzeri işlemleri bankaların öz kaynakların yüzde 25 ile sınırlandıran kararı hatırlatılarak, “Bazı Türk bankaları izin verilen maksimum likiditeyi önermekten bile çekiniyor” denmişti.

Ne olmuştu?

Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumu (BDDK), ağustos ayında Türk bankalarının yurt dışında TL swap piyasasına sağlayabildiği likiditeyi öz kaynağın yüzde 50’yle sınırlandırmış, eylülde de bu oran yüzde 25’e indirilmişti.

ABD’de Fed’den gelen faiz artırımı beklentisinin sıfıra çekilmesi ve ardından Washington-Ankara hattında Golan Tepeleri gerginliği yaşanması olasılığının artması sonrasında geçen haftanın son iş gününde Türk Lirası’nın dolar karşısında yüzde 5’ten fazla değer kaybetmesi, Merkez Bankası, BDDK ve SPK’nın bazı adımlar atmasına sebep olmuştu.

Merkez Bankası, pazartesi ve salı günü bir hafta vadede repo fonlaması gerçekleştirmeyerek örtülü faiz artırımına gitmiş ve aynı iki günde TL karşılığı döviz depo piyasasında da ihale açmamıştı.

BDDK, cumartesi günü yaptığı açıklamayla JP Morgan'ın 22 Mart tarihinde döviz piyasalarına ilişkin yayımladığı raporun kapsadığı "yanıltıcı içerik" ile banka müşterilerini yanıltıcı ve manipülatif şekilde döviz alımına yönlendirdiklerine dair şikayet aldıklarını ve JP Morgan ile ismi verilmeyen ‘bazı bankalar’ hakkında soruşturma başlatıldığını duyurmuştu.

Ayrıca Sermaye Piyasası Kurulu (SPK) da JP Morgan'ın yayımladığı raporun başta bankacılık hisseleri olmak üzere Borsa İstanbul AŞ'de işlem gören hisse senetleri üzerinde spekülatif etki yarattığına yönelik şikayetler üzerine inceleme başlattığını açıklamıştı.


Peki ne demek bu swap faizi ve neden artıyor?

İktisatçı Mahfi Eğilmez, kişisel internet sitesindeki ‘Ekonomi Sözlüğü’ bölümünde swap işlemini, “İki tarafın birbirlerine belirli süreler sonunda ödeme taahhütlerini içeren bir sözleşme, değiş tokuş” olarak tanımlıyor ve ekliyor: “Borç servisi açısından swap işlemi genellikle dış borçların anapara yükümlülüğünü ifade eden döviz cinsinin değiştirilerek, başka bir döviz cin¬sine dönüştürülmesi (anapara swap'ı), söz konusu borcun faizinin ifade edil¬diği döviz cinsinin değiştirilmesi (faiz swap'ı) veya mevcut borçların serma¬yeye katılım payı haline dönüştürülmesi (borç-sermaye swap'ı) şekillerinden birinde ortaya çıkar.”

Akademisyen Prof. Özgür Demirtaş da Twitter hesabında konuyla ilgili yaptığı bilgilendirmede, “Swap demek takas demektir” diyor. Swap piyasasında tarafların para birimlerini takasladığını belirten Demirtaş, “Peki ne oldu da TL swap faizi fırladı” sorusuna da şu cevabı veriyor:

“Yabancı yatırımcı Dolar/TL nin yükseleceğini düşündüğü için TL satıp Dolar almak istedi. TL’si olmadığı için ne yapması gerekti? Londra piyasasından TL bulması gerekti. TL bulmak da oldukça zorlaşmıştı. Niye? Çünkü Londra piyasasına TL sağlayan bankalar TL miktarını kıstılar. Niye? Çünkü Ağustos 2018 deki kanun maddesiyle Türkiye’de yerleşik Bankaların yurtdışı piyasalara sağlayacakları toplam TL miktarı özsermayelerinin % 25’i ile kısıtlı idi.

Şimdi yabancı bir yandan TL bulup onu shortlayıp (elinde olmayan bir şeyi satıp), dolar almak istiyor ama bir yandan da TL bulma ve o TL pozisyonunu taşıma maliyeti yıllık %90 ve %200 lere çıkıyor. O zaman ne yapacak? Olan uzun dolar pozisyonunu kapayacak ve bu işe de girmeyecek.”

Swap faizinin artmasının TL’nin dolar karşısındaki düşüşünden yararlanmaya çalışan yabancı yatırımcıların kaybıyla sonuçlanacağını belirten Demirtaş, “Swap faizlerinin artması TL’yi satıp dolar almak isteyen Spekülatif yatırımların önünü kısa vadede kesip işimize yarar ama uzun vadede, TL bulamayan yabancı yatırımcıyı düşman eder, TL’nin itibarını düşürür, borsa ve tahvilimizi sattırır. Yeni yatırımcıyı kaçırır” diye ekliyor.