Önce sorayım: Mutluluğu küçük şeylerde bulmalıyız cümlesi sizce de gereğinden fazla söylenmedi mi? Hayatın doğumdan ölüme değin sürüp giden bir mutluluklar zinciri olmadığını herkes biliyor; kimse her an mutluluk içinde gülümseyerek dolaşmayı beklemiyor. Sürekli mutluluk olası değil, küçük mutluluklarla yaşadığımızı biliyoruz. Öyleyse? Aslında burada söylenmek istenen, bunu biliyor fakat unutuyor olduğumuz gerçeği tabii ki.

Anımsatılıyor: Günün birinde her şey tam dilediğiniz gibi olacak ve mutluluğu bulacaksınız diye beklemeyin, küçük şeylerden mutlu olarak yaşayın.  Evet, deniyor ki, acılardan, güçlüklerden, düş kırıklıklarından herkes payını alacaktır, o zaman bu gerçeğe karşın, yaşamın basit hazlarıyla mutlu olalım.

Nedir bu küçük şeyler? İçten konuşmalarla ve gülüşlerle ailece yenen bir akşam yemeği,  ağaçlar arasındaki bir yolda yürüyüş yapmak, sevilen bir yazarın kitabını okumak, sabahın ilk çayı, bir kış akşamında battaniyeye sarınıp film seyretmek, bir arkadaş telefonu, bir fincan kahveyle bir dilim çikolatalı kek... Aslında düşünürsek, bunların bazıları küçük falan değil, büyük mutluluklar ama küçük mutluluklar olarak sınıflandırılmalarını da anlıyorum.

Küçük mutluluklar varsa bir de büyük mutluluklar olmalı değil mi? Onlar ne olabilir peki? Sağlıklı olmak? Aşık olmak? Çocuk sahibi olmak? Her hangi bir konuda büyük başarıya ulaşmak? Büyük ya da tam ya da asıl mutluluk – hangi sözcüğü kullanacağınıza karar vermek size kalmış – bunlar olabilir herhalde. Fakat bu saydıklarımız da, ya bir süre sonra alışılıp, ilk andaki büyüsü yitirilen haller: aşık olmak, başarılı olmak gibi  ya da yok olduğunda değeri ayrımsanan şeyler: sağlıklı olmak gibi. Bu yüzden de küçük mutluluklardan yardım bekleniyor.

Küçük ya da büyük olarak tanımladığımız, mutluluk budur dediğimiz hallerin hepsi geçici. Birkaç dakikalık, birkaç saatlik ya da birkaç günlük, kesik kesik mutluluk halleri. Fakat eğer genel bir doygunluk, mutluluk - aslında artık buna mutluluk değil esenlik demek daha doğru olur - duygusunu içimizde taşıyorsak, battaniyeye sarınıp seyrettiğimiz film bitse de mutluluk bitmez. Esenlik, göl kenarında, temiz havayı soluyarak, gölün yeşilimsi mavisine hayran olarak yapılan bir yürüyüşse eğer, küçük mutluluklar da yolda karşılaştığımız rengarenk açmış çiçeklerdir. Onun için diyorum, mutluluğu küçük şeylerde bulmalıyız cümlesi çok söylendi diye. O güzelim gölü, o temiz havalı yolu bulmak, orada yürümek değil mi asıl gereksindiğimiz? Bütün küçük hazların ve zaman zaman yaşadığımız mutsuzlukların ardında bir yerlerde varlığını sürdüren, bu kesik mutluluk ve mutsuzluk halleri bittiği anda kendini duyuracak olan esenlik duygusunu bulabilmek... Fakat uğraşmak zor geliyor olmalı ki, her şeyi küçük mutlulukların üzerine yıkıveriyoruz. Küçük mutluluklar bu büyük yükü taşıyabilirler mi?

Bu arada, kimi ‘küçük mutluluklar’ı kapitalizmin çok sevdiğinden söz etmek istiyorum. Mutlu olmak için mutlaka sahip olmamız gerektiği öğretilen şeylerden söz ediyorum. Bırakın görkemli evleri, arabaları, pahalı tatilleri - bunlar en azından parasal değeri nedeniyle küçük mutluluklar değiller – reklamı yapılan ve satılan pek çok ‘eşya’ mutluluk sözü veriyor. Gereğinden fazla olan her yeni giysiyi, süs eşyasını, kap kacağı, ev eşyasını bir küçük mutluluk daha yaşayabilmek uğruna satın alıyoruz.

Yıllardan beri duyduğumuz ve beni düşündürmüş olan bir reklam sloganı var. ‘Çünkü ben buna değerim – because I am worth it’. Sanırım, ‘Ben buna değerim’ diye başlayan, sonra çok bireyci olduğu düşünülerek ‘sen buna değersin’ yapılan, ardından bu da olmadı denip, ‘biz buna değeriz’ şeklinde değiştirilen sloganı hepimiz biliyoruz. İlk kullanıcısı kadınlara yönelik kişisel bakım ürünleri firmasıydı,  sonra çok benzerini bir çikolata firmasının kullandığını hatırlıyorum. Daha sonra başka yerlerde de değiştirilmiş biçimleri kullanıldı. Dediler ki bize, hala da diyorlar: Siz mutluluğu hak ediyorsunuz, mutlu olmak için bu kremi alın, bu çikolatayı yiyin, bu içeceği için...

‘Çünkü ben buna değerim’ reklam kampanyası 1970’lerde feminizmin yükselişiyle, feminizmi kullanarak ortaya çıkmış. Asıl amacının bol bol krem satmak olduğu bir kenara bırakılırsa, aslında çok da fena değil. Kadınlara ‘kendi değerinizi bilin ve  bilmeyenlere karşı çıkın’ çağrısı yapıyor. ‘Bu kremi kendim için kullanıyorum’ diyor bu reklam, ‘bir erkeği etkilemek ya da işimde yükselmek için değil, kendim istediğim için kullanıyorum.’ Fakat elbette bu mesajları verirken asıl önemsedikleri, kadınların özgüveninini değil, krem satışlarını arttırmak.  

‘Çünkü ben buna değerim’ kampanyası, zaman içinde yavaş yavaş, mutluluğu küçük şeylerde buluruz söylemiyle birleşti. Biz buna değeriz diye düşünülerek yeni bir şeyler satın almak, bir tür küçük mutluluk çünkü. Bir çift yeni ayakkabı, yeni bir güneş gözlüğü, cep telefonunun son çıkan modeli, pahalı bir lokantada yemek yemek...

Mutluluk, yüzyıllardır felsefenin ve edebiyatın konusu olduktan, düşünürler tartışıp, yazarlar, şairler yazdıktan sonra, 1980’lerden bu yana, psikoloji, sosyal psikoloji ve nöroloji gibi bilim dalları tarafından da araştırılmaya başlandı. Elbette bilimden  beklenebilecek gerçekçi bir havayla, bir tür ‘lafa bakma, işe bak’ tavrıyla giriştiler işe. Öteki bilim dallarının kullandığı yöntemlerle, Afrika’dan Kanada’ya, Avrupa’dan Amerika’ya pek çok ülkede sorular sorarak, veriler toplayarak, beyin dalgalarına bakarak, verileri değerlendirerek bir sonuca ulaştılar. Harward profesörlerinden Dan Gilbert şöyle açıklıyor sonucu:

“Mutluluğun bir gizi var mı? Evet var, fakat bu pek de gizli değil aslında. Bilimsel çalışmalar mutluluk için bir tek değil, pek çok şeyin önemli olduğunu gösteriyor. Sağlık, para, iş... Hepsinden önemli olan bir şey var. Toplumsal ilişkiler. İnsan, yeryüzündeki en toplumsal varlıklardan biri. Hemen hemen her şey için birbirimize gereksinimimiz var. Biz birbirimizle ilişki içinde olduğumuzda mutluyuz. Aile, arkadaşlar, aşk ilişkileri... Hepsi önemli mutluluk için.”

Bilimsel araştırmalardan somut sonuçlar beklenir ve bir yandan çalışmalar sürüp gidiyor da olsa, şu anda ulaştıkları bulgu bu. Düşünürlerse bir his olarak değil, bir anlam olarak mutluluğun, esenliğin arayışı içindeler.

Düşünür ve yazar Sam Harris, sanırım henüz Türkçe’de basılmamış kitabı Waking Up (Uyanış)’da şöyle diyor:
“Hoşumuza giden manzaraların, müziğin, tatların, heyecanların peşinden koşarız. Entelektüel merakımızı gidermek için kitaplar okuruz. Sanatta, yemekte, müzikte uzmanlaşırız. Fakat hazlarımız, doğaları gereği uçucudur. İş yaşamında büyük başarılar elde ettiğimizde, hissettiğimiz büyük sevinç, mutluluk hali birkaç saat, birkaç gün kalır ve sonra yok olur. Ve arayış böylece, hiç bitmemecesine sürüp gider. Bunun farkına varan pek çok kişi, esenlik hissinin daha derinlerde bir kaynağı olup olmadığını merak etmeye başlar. Mutlu olmanın, aralıklı olarak ve tekrar tekrar haz almaya çalışmaktan, üzüntü ve acıdan kaçmaya çalışmaktan başka bir yolu var mıdır? Dostlarımızdan, sevdiklerimizden uzak olduğumuzda, sevdiğimiz yiyecekleri bulamadığımızda, okuyacak güzel kitaplar ya da hafta sonunu sabırsızlıkla beklememizi gerektiren bir tasarı olmadığında yine de mutlu olabilir miyiz? Dilediklerimiz gerçekleşmeden, yaşamın güçlüklerine karşın, bedensel acılara, yaşlanmış olmaya, hastalıklara ve ölüme karşın mutluluğu bulmak olası mı?”

Sam Harris’in kitabının henüz sonuna gelmedim. Geldiğimde, bu konuda başka şeyler de yazmak isteyeceğimi sanıyorum. Fakat şu anda yazımı, mutluluğun ya da esenliğin, bence, genel bir doygunluk ve gönül rahatlığı hali olduğunu söyleyerek bitirmek istiyorum. Rol yapmayan ‘ben’i besleyen kaynakları yaşamında bulmuş olma hali. Başkalarına ve kendine karşı iyi olma hali. Kolay değil fakat hep birlikte çabalamaya değer.