Nanjie köyünün sakinleri her sabah Kültür Devrimi'nden kalma Çin Halk Cumhuriyeti'nin eski ulusal marşıyla uykudan uyanıyorlar. Nüfusu 3100 kişiden oluşan Nanjie köyü, Çin Devrimi'nin lideri Başkan Mao'nun prensipleriyle ve komünist modele göre yönetilen tek köy olma özelliğini yıllardır özenle koruyor. Ama ne yazık ki sonunda kapitalizme yenik düşen köyün iflasın eşiğine geldiği söyleniyor.


1980’li yıllarda siyasi çizgisini değiştiren Çin, aşamalı olarak serbest pazar ekonomisine geçerken Nanjie köyü tam tersi bir yol izledi. Köydeki çiftlikler ve fabrikalar kamulaştırıldı. Köy halkının konut, sağlık, gıda ve eğitim gereksinimleri köy yönetimi tarafından karşılanırken, köydeki fabrikalarda çalışan işçilere 2500 Yuan (yaklaşık 400 Dolar) maaş ödeniyor.

Bir köyden ziyade bakımlı ve modern bir kasaba gibi görünen Nanjie’nin sokaklarını Karl Marx, Friedrich Engels, Vladimir Lenin ve Joseph Stalin’in büyük boy posterleriyle sosyalist temalı sloganlar ve duvar resimleri süslüyor. Çin’in büyük kentlerindeki Mao anıtları yavaş yavaş kaybolurken Nanjie’deki meydanlarda devasa Mao heykelleri boy gösteriyor. Bu köyde Çin’i adeta istila eden Coca Cola benzeri ürünlerin göz kamaştıran reklamlarından eser yok.


Tüm Çin’in gıpta ettiği bu şirin ve tertemiz belde, “Milyoner kızıl köy” ve “Komünist köy” gibi isimlerle anılıyor. Haberlere ve belgesellere konu olan köy, çevresini kuşatan kapitalizme direnerek, komünizme içtenlikle inanan bütün Çinlilerin gurur kaynağı haline geldi. 30-40 yıl önce Çin böyle köylerle doluydu. Son yıllardaki hızlı değişimle bu köyler tarihe karıştı. Bu nedenle “antika” muamelesi gören Nanjie, yerli ve yabancı turistlerle dolup taşıyor.

Doğal olarak dar gelirli ve işsiz birçok Çinli bu köye kapağı atmaya çalışıyor. Ama yerleşime sınırlama koyan yönetim olası bir göç akınının önüne geçmiş bulunuyor. Misafir işçiler ise açıkça ayrımcılığa uğruyor. Asgari ücretin oldukça altında çok düşük bir ücretle çalıştırılıyorlar. Ve Nanjie halkının yararlandığı hak ve olanakların hiç birinden yararlanamıyorlar. Bunun sosyalizmle bağdaşmadığı iddia edilebilir ama somut durum böyle.


Nanjie ekonomisini yakından inceleyen birkaç gazeteci, model köyün kapılarını dış dünyaya açtıktan sonra hızla borçlanmaya başladığını yazdı. Birkaç yıl önce borcu 1 milyar Yuan’ı bulan Nanjie köyü iflasın eşiğine gelince, özelleştirmeye başvurmak zorunda kaldı. Özelleştirmeden habersiz köylüler, günlük yaşamlarına devam ediyorlar. Dışardan bakıldığında herşey yolunda ve eskisinden farksız görünüyor.

Sabahları megafonlardan yayınlanan milli marşla harekete geçen köylüler, hep birlikte fabrikaya gidiyor ve proleter marşlar eşliğinde üretime girişiyorlar. Maaşları sabit de olsa hayat ucuz olduğundan geçim sıkıntısı çekmiyorlar. İşçilerle yöneticiler aynı maaşı alıyor. Kendisi de ayda sadece 250 Dolar kazandığını söyleyen köyün parti sekreteri Wang Hongbin, herkesin sevgi ve saygısını kazanmış bir lider. Wang’ın 2004 yılında sessizce hisse sistemine geçtiğini ve bu arada hisselerin yüzde 9’unu kendi üzerine geçirdiğini ise iş ortaklarından başkası bilmiyor. Kağıt üzerinde herkes eşit olmasına karşın bazılarının daha fazla eşit olması şimdilik sorun yaratmıyor.


Wang Hongbin, Komünist Parti sekreterliğinin yanısıra, Nanjie şirketinin başkanı ve bölge yönetimin başkan yadımcılığını da üstlenmiş durumda. Politik güç işin içine girince dengeler bozulduğundan sosyal açıdan eşitsizlik ve yolsuzluklar baş göstermeye başlamış.  

Nanjie’nin eski yöneticisi Wang Jinzhong 2003 yılında ani bir kalp krizi geçirerek öldü. Ofisindeki gizli kasada 20 milyon Yuan ile kendi adına birçok tapu ele geçirildi. Ayda 250 dolar kazanan birinin bu kadar para biriktirmesi ve bunca gayrimenkula sahip olması şüpheyle karşılandı. Bütün bunlar yetmezmiş gibi ellerinde çocuklarıyla Wang’ın cenazesine gelen metresleri mirasından pay talep ettiler. Bu skandal bazı köylüleri rahatsız etse de çabuk unutuldu.

Bugüne dek “karnı tok, sırtı pek” ve halinden hoşnut köylülerin hiçbir şeyden şikayet ettikleri görülmedi. Ama basında yer alan iflas haberleri ve yolsuzluk söylentileri köylünün keyfini kaçırmaya başladı. Aslında Nanjie’yi herhangibir kalıba sokmak  mümkün değil. Sosyalist romantizm, proleter diktatörlük, eşitlik, sosyal haklar ve benzeri unsurlardan nüveler içeren kendine özgü, tuhaf bir ütopya...Keşke biraz daha uzun ömürlü olsa da, insanlar sosyalizmin olumlu yanlarını unutmasalar.