Akaryakıt fiyatına yapılan zamlar, gerçekten tamamen uluslararası petrol fiyatları ile mi ilgili. İşte yıllara göre petrol fiyatları ve Türkiye'deki akaryakıt fiyatları. Türkiye "en pahalı akaryakıt satılan ülkeler" liginde başa güreşiyor. Satın alma paritesi göz önünde bulundurulduğunda ise, dünyanın en pahalı benzinini ve motorinini tüketen ülke.

Üstelik, rafineriden yaklaşık 1.70 kuruşa çıkan benzin, tüketicinin deposuna 4.70 lira olarak giriyor. Yani, litre fiyatında yaklaşık 3 lira vergi ve akaryakıt şirketlerinin kar payı. Akaryakıt şirketlerinin litrede 35- 40 kuruş kar payı aldıkları göz önünde bulundurulduğunda, 4.72 kuruşa satılan 1 litre benzinde ödenen verdi 2.5 liranın üzerinde.

Akaryakıt fiyatlarında son dönemde yapıolan fahiş zamların ardından Maliye Bakanı Mehmet Şimşek, ''2009'un sonundan bu yana ne benzine ne motorine ne de başka akaryakıt ürününe bir tek kuruşluk vergi zammı gelmemiştir. Zam denilen şey aslında tamamen uluslararası petrol fiyatlarından kaynaklanmakta'' diyor.

Enerji Bakanı Taner Yıldız ise, ""Ham petrol fiyatlarının, döviz fiyatlarının artmış olması birçok onun türevlerinde de çok zorladı. Bölgedeki ve dünyadaki bir kısım istikrarsızlıkların yükünü çekiyoruz, demiştim. O yüklerden bir tanesi de budur. Ham petrol fiyatlarından memnun olmadığımızı hem de bize bağlı olmayan döviz fiyatlarının yükseldiğini bu vesileyle söylüyorum. Bunların bizim enerji sektörüne yansımalarını hep olumsuz manada gördük" diyor.

Maliye Bakanı Şimşek'in sözleri aslında biir ölçüde doğruyu yansıtıyor. TÜPRAŞ'ın özelleştirilmesinin ardından, akaryakıt fiyatlarını belirlemek konusunda baş aktör artık devlet değil. Yani, devlet sadece akaryakıttaki 'vergi' oranını belirliyor. Bu durumda, devletin akaryakıt zammı yapmadığı doğru. Ancak, akaryakıt fiyatı üzerindeki vergi yükü, tamamen devletin belirlediği oranlar içerisinde.

Bakan Taner Yıldız'ın yaptığı savunmanın gerçekleri yansıtıp yansıtmadığı için ise hafızaları tazelemekte fayda var. Gerçekten de Bakan'ın söylediği gibi, Türkiye'deki akaryakıt fiyatları tamamen uluslararası piyasalar tarafından mı belirleniyor?

Arşivlere girip 2000 yılından bu yana uluslararası emtia piysalarındaki ham petrol fiyatlarındaki fiyat dalgalanmaları ve Türkiye'deki akaryakıt fiyatlarını karşılaştırdığımızda, ortaya ilginç bir tablo çıkıyor.

Örneğin, 1 Haziran 2008'de uluslarası piyasalarda ham petrolün varil fiyatı 120 dolar seviyesine çıktığında 95 oktan kurşunsuz benzin fiyatı 3 lira 50 kuruş. Tam bir yıl sonra, yani 2 Haziran 2009'da ham petrol fiyatı uluslararası piyasalarda 55 dolara kadar geriliyor. Yani, ham petrol fiyatı yarı yarıyadan daha fazla geriliyor. Ancak bunun 95 oktan kurşunsuz benzinin pompa fiyatına yansıması 3 lira 50 kuruştan, 3 lira 20 kuruşa gerilemesi şeklinde oluyor.

Ham petrol fiyatındaki yüzde 60'a yakın gevşeme, pompaya sadece yüzde 8'lik bir gerileme olarak yansıyor.

Yaklaşık değerlerle baktığımızda,, 2000 yılında petrol fiyatı 24,5 dolar seviyesinde iken kurşunsuz benzin fiyatı 0,56 kuruşken, 12 yıl içinde sürekli dalgalanmaların ardından ham petrol fiyatı yaklaşık 4 kat artarak 102 dolar seviyesine çıkıyor. Bu süre zarfından kurşunsuz benzin fiyatının pompa satışındaki artış ise 9 kat!

İşte son 12 yıl içinde uluslarası piyasalarda ham petrol fiyatlarında yaşanan değişimler ve pompada yaşanan artışlar:

 

Tarih                Kurşunsuz 95       Motorin      1 Varil Ham Petrol
07/01/2000             0,56               0,41               $24,50
05/06/2000             0,60               0,45               $27,50
04/01/2001             0,61               0,46               $23,40
04/02/2001             0,61               0,48               $24,50
28/02/2001             0,68               0,53               $22,70
04/05/2001             1,01               0,79               $25,20
04/06/2001             1,06               0,82               $25,80
03/01/2002             1,30               0,98               $18,60
04/06/2002             1,45               1,05               $23,10
01/01/2003             1,67               1,23               $27,70
07/06/2003             1,83               1,34               $25,20
01/01/2004             1,76               1,29               $30,40
01/06/2004             1,90               1,35               $32,70
01/01/2005             2,31               1,90               $38,30
04/06/2005             2,55               1,89               $50,30
03/01/2006             2,60               2,05               $57,20
02/06/2006             2,99               2,31               $68,00
05/01/2007             2,74               2,18               $57,00
02/06/2007             3,01               2,18               $80,00
01/01/2008             3,12               2,38               $90,00
01/06/2008             3,50               3,19              $120,00
01/01/2009             2,74               2,33               $40,00
02/06/2009             3,20               2,45               $55,00
06/01/2010             3,67               2,95               $70,00
03/06/2010             3,67               2,91               $91,00
01/01/2011             3,95               3,34               $92,00
09/04/2012             4,72               3,97              $102,00

 

Tablo yukarıda. 2000 yılından bu yana uluslararası ham petrol fiyatlarındaki değişim ve Türkiye'de  akaryakıt fiyatlarında meydana gelen değişim. Zamlar petrol fiyatlarındaki artışa paralel mi oluyor, kararı siz verin?