Ve işte listenin 1 numarası: "Keşke hayatımı başkalarının beklentileri doğrultusunda değil de, kendi istediğim gibi yaşama cesaretim olsaydı." Nerdeyse hepimiz bir telaş içerisinde yaşıyoruz. Bazen gözümüz işten başka birşey görmüyor, sevdiklerimizi yakınlarımızı ihmal ediyor, sağlığımızı bile hiçe sayarak kendimizi işe kaptırıyoruz.

Kimisi ailesine adıyor kendini, sanki hayat sadece çoluk çocuktan ibaretmiş gibi, evinin kölesi oluyor, kendini yok sayıyor. Bazen, işi gücü boşverip yemeğe içmeye dalıyoruz. Sigara, içki ve benzeri alışkanlıklarla sıkıntıları unutmaya, hayatımızı kolaylaştırmaya çalışıyoruz. Sevmediğimiz insanlarla görüşüyor, sevmediğimiz ortamlara giriyor, sevmediğimiz işlerde çalışıyor, nefret ettiğimiz şeyleri yapıyor, yastığa başımızı koyunca öfkeden kuduruyoruz ama nafile. Yine de otomatiğe bağlanmış gibi bize layık görülen hayatı yaşamaya devam ediyoruz. Tabi bütün bunların bir bedeli var; kendinden nefret etmek, kendini beğenmemek, öz güvenini hepten yitirmek, hayatını zorla anlamlı kılmaya çalışırken yeni mazeretlere ve bahanelere sığınmak ve depresyon ilaçlarına başvurmak vs.

Bazen insanların başına hastalık veya kaza türünden bir felaket geliyor, bir anda hayatlarındaki öncelikler listesi değişiveriyor. Yeniden doğmuş gibi hayata yeniden başlıyorlar. Böylece hayatlarını arzu ettikleri biçimde, samimiyetle yaşama şansına kavuşuyorlar. Ama bunu yapabilen kaç kişi var? Bu küçük azınlığın dışında kalanlar sanki hiç ölmeyecekmiş gibi koşturmaya devam ediyorlar.  Hiç birimizin şu soruyu soracak cesareti yok aslında: “Biri bana sadece bir yıllık ömrün kaldı dese, o bir yılda ne yapmak isterim?”  Ya da biraz daha ileri gidip şöyle bir soru sorabiliriz kendimize: “ Eğer biri bana hayata tekrardan başlama fırsatı tanısa, ne olmak, ne yapmak, nasıl yaşamak isterim? Ve en önemlisi kendime karşı dürüst olup hayatımı değiştirecek cesaretim var mı?”

Avustralyalı hemşire Bronnie Ware, uzun yıllar ölüm yatağındaki hastalarla çalışıyor. Hastaların tamamı, ölmek üzere olduklarını biliyor ve o yüzden sadece ölümcül hastaların yatırıldığı “Palliative Care” koğuşuna ya da hastanesine getirildiklerinin bilincinde. Ware, “Inspiration and Chai” adlı internet sitesinde bu hastalarla çok özel bir zaman geçirdiğini anlatıyor. Hayatlarının son 3 ila 12 haftasında kendilerine destek olmaya çalışan hemşire, insanların ölümle karşı karşıya kaldıklarında olgunlaştıklarını, adeta büyüdüklerini söylüyor. Her hastanın duygusal açıdan bir dizi aşamadan geçtiğini belirten Ware, bunların tahmin edilebileceği gibi inkar, korku, öfke, pişmanlık, daha fazla inkar ve sonuçta kabullenme olduğunu sıralıyor. Ama hepsi sonuçta huzur içinde ölüyor.

Hastalarına en çok neden pişmanlık duyduklarını sorduğunda aldığı yanıtları kaydeden ve önce sitesinde ardından da kitap olarak yayınlayan Ware’in listesi oldukça ilginç.

İnsanlar ölüm öncesinde artık bütün baskılardan ve korkulardan sıyrıldıkları için çok samimi ve dürüst oluyorlar. Bir de daha önce hiç sahip olmadıkları bir olgunluk ve bilgelikle yaklaşıyorlar hayata. İşte bu samimi itirafların listesi:

1. “Keşke hayatımı başkalarının beklentileri doğrultusunda değil de, kendi istediğim gibi yaşama cesaretim olsaydı.”

Pişmanlıkların ilk sırasında insanların hayatlarını kendi istedikleri gibi yaşama arzusu öne çıkıyor. Hayatının sonuna geldiğini anlayan insanlar, birden düşlerinin çoğunu gerçekleştiremediklerini farkediyorlar. Ölüm kapıya dayandığında çoğu insan düşlerinin yarısını bile gerçekleştirmemiş oluyor. Bunun aslında kendi hatası olduğunu farketmek insanlara çok koyuyor. Bu özellikle bizim gibi aile, yakın çevre ve toplum baskısının yoğun olduğu kültürlerden gelenler için ciddi bir sorun. Hayatımızın her aşamasında kararları bizim adımıza  başkalarının vermesine ve herkesi fazlasıyla hesaba katmaya o kadar alışmısız ki farketmiyoruz bile.

2. “Keşke bu kadar çok çalışmasaydım.”

Hemşire Ware, konuştuğu her erkeğin çok çalışmaktan pişmanlık duyduğunu söylüyor. Çocuklarının büyümesini kaçıran, eşiyle yeterince vakit geçiremeyen erkekler ölüm öncesinde bunun vicdan azabını yaşıyorlar. Çalışan kadınlar da aynı görüşü paylaşıyor. Çalışma hayatı insana çok şey katmasına karşın, işi hayatının merkezi haline getiren insanların ilerde pişmanlık duymaması kaçınılmaz oluyor.

3. “Keşke duygularımı açıkça ifade etme cesaretim olsaydı.”

İnsanların çoğu huzur kaçmasın, tatsızlık çıkmasın  diye duygularını açıkça ve içtenlikle ifade etmekten kaçınıyor. Kendilerini gizledikleri için sıradan biri gibi, hiç varlık göstermeden, kapasitelerini ortaya koyamadan yaşıyorlar.  Küskünlük, hayal kırıklığı ve öfkeden dolayı hastalık sahibi oluyorlar. Aile ortamında, işte ve okulda yanlış anlaşılmak, alay edilmek, küçümsenmek korkusu ve başka bir dizi kaygıdan ötürü susmak, kendini gizlemek belli ki insanları çok rahatsız ediyor.

4. “Keşke arkadaşlarımla ilişkimi kesmeseydim.”

Eski arkadaşların önemini sonradan farkeden ölüm yatağındaki hastalar, değer verdikleri dostlarını ihmal ettikleri ve kaybettikleri için büyük bir pişmanlık duyuyorlar. Özellikle arkadaşlarına yeterince ve hakkettikleri zamanı ayırmadıklarını  farkeden hastalar, onları çok özlediklerini söylüyorlar. Dostluklar ihmal etmeye gelmiyor. Emek istiyor, zaman istiyor. Ama karşılığında hayatınıza renk katan, sizi insan olarak zenginleştiren, birlikte harika zaman geçirdiğiniz, eğlendiğiniz, zor günlerinizde size yoldaşlık eden, destek olan dostluklar kazanıyorsunuz.

5. “Keşke daha fazla mutlu olsaydım.”

Bu da en fazla dile getirilen pişmanlıklardan biri. Birçok insan mutluluğun aslında bir seçim olduğunu, mutluluğun istenildiği takdirde yaratılabileceğini geç farkediyor. Herkes farklı şeylerden mutlu oluyor. Ama çoğu zaman kurallara uyalım, ortama ayak uyduralım ve aykırı kaçmayalım diye bizi mutlu edecek şeylerden uzak duruyoruz. Mutluluğu kendinize çok görmeyin, zevk aldığınız yerlere gidin, zevk aldığınız kitapları okuyun, sizi ne mutlu ediyorsa onu yapın.

Ölümlü dünya, bugün buradayız ama yarın ne olacağı bilinmez. Düşlerinize, sevdiklerinize, tutkularınıza ve hatta uçukluklarınıza bile sıkı sıkı sarılın. Pişmanlıklar listenizi ertelemeyin, hemen yapın listenizi ve eksikleri tamamlamak için derhal harekete geçin. Ne demiş atalarımız? “Son pişmanlık fayda etmez.”