Ümit Yaşar “Bu Şehrin Hamamları” adlı şiirinde bize özel şeyleri sıralamıştır. Onun da dediği gibi: “Kimler yıkandı bu şehrin hamamlarında...”

 

Edmondo de Amicis bile Balat’taki bir hamamın; sıcak suyundan, buharından, göbektaşından, gücü kuvveti yerinde tellaklarından nasibini almış. “Bir Türk Hamamına gitmek hiç de fena olmaz. Hamamlar; penceresiz küçük bir camiye benzeyen, kubbeli ve durmadan tüten külahi yüksek bacalarıyla, dışardan bakıldığında ayırt edilen yapılardır” der, de Amicis. O da başkalarından duyduğu “Tellağın keselemek uğruna kemik kırdığı” hikâyelerden korkarak hamama girenlerden ve mest olarak çıkanlardan... Neler değişmişti yüzyıllardır var olan hamam kültürümüzde?

 

Çemberlitaş Hamamı yıllardır önünden geçtiğim, içinde neler olup bittiğini merakla düşündüğüm bir tarihi hamam. Dışarıdan küçük görünse de içeri girdiğinizde orta büyüklükte bir hamama girdiğinizi anlıyorsunuz. Turistlerin biri geliyor biri gidiyor. Şubat ayının ortasında, turizmin ölü olduğu dönemde bile hamamın yabancı ziyaretçisi çok.

 

 

Siz soyunup üzerinize (- önünde sonunda üzerinizden atıp çıplak kalacağınızı bildiğiniz- ) kırmızı beyaz peştamalınızı sarıp, ayağınıza plastik terliklerinizi giyerken (-bir zamanların takunyalarının yerini kaymayacağını düşündükleri yumuşak beyaz terlikler almış-) soyunma kabinlerini saran yumuşacık sıcaklığın peşine düşüp bir an önce hamama ulaşma arzusu duyarsınız.

 

Turistlerin bazısı peştamalına sarılmak için soyunma kabinine girmeyi beklemezler. Bu yüzden orada burada soyunan hanımlar görülebilir, şaşırmayın! Alışkın olmayanlar, hamamda görecekleri manzaraya burada hazırlanırlar. Ayağınızda şıpıdık terliklerinizle yürüyerek mermer bezeli salonlardan geçip, tabelasında “hamam” yazan yöne doğru ilerlersiniz. Önünüzde kocaman, tahta bir kapı… O tahta kapı açıldığında; hangi çağda, hangi yüzyılda, hangi konumda olursanız olun yüzyıllar öncesine gidersiniz.

 

İçeri girip, daha sıcak olan kurnalı odacıklardan birine geçip serileceksiniz. Öyle hemen sabunlanmak yok, sıcaktan bunalınca soğuk su dökmek de yok.  Yoksa kiriniz kabarmaz! Yani bolca terlemeyi bekleyeceksiniz. Zaten bir süre sonra; vücudunuzdaki su damlacıklarının buhardan mı, sıcaktan mı, terden mi oluştuğunu ayırt edemiyorsunuz.

 

 

Terleyeceksiniz. Sıcağa alışıyorsunuz yavaş yavaş. Sıcak, buhar ve uzandığınız mermer taşlar... Hepsinin etkisiyle kan akışınız hızlanacak, kalp ritminiz artacak ama bu duruma alışınca etrafı inceleme fırsatını yakalıyorsunuz. Üç kurnası olan odacığın girişindeki manzarada seyrettikleriniz; soyunup uzanmış her yaştan kadın, nice otantik çalışmalar yapan ressamların tablolarına konu olur. Göbektaşının üzerine kırmızı beyaz peştamalı serip uzanan kadınlar, kese yaptıranlar ve keseyi yapanlar... Keseyi yapanlar neredeyse hiç durmuyor. İlginç, çoğu yeterli düzeyde yabancı dil bilmediği halde sırtını keseledikleri kadınlarla anlaşabiliyorlardı.

 

Bütün kadınlar göbektaşı üzerinde, kubbenin altındaki tek ampul yanarken aynı derecede rahatlamış, aynı derecede suskun, aynı derecede güzel görünüyorlar. Önce kabaran kirler kesecinin kendine özgü yöntemleriyle bir önceki yüzyılda anılanların aksine can yakmadan keseleniyor, kandiye sabunuyla köpürtülüş lifle ovuluyor, sonra ılık suyla durulanıyordu.

 

Kandiye sabunu tuhaf bir şey, bir lifin içinde binlerce köpük... Nasıl da torba gibi içinde barındırıyordu onca baloncuğu? Bu durulama işi romanlarda okuduğum gibi bitmiyordu, onlarda güzel kokulu sularla durulanılırmış.

 

Turistler ile Türkler birbirinden hemen ayırt ediliyorlardı. Keseci, bir Türk’e ne yapması gerektiğini anlatmıyordu, onlar hemen yüzükoyun uzanıveriyorlardı göbektaşına. Yerli ve yabancı müşterilerinin arasında fark olup olmadığını soruyorum bir keseci kadına: “ Yerli müşterinin çok fazla bir beklentisi var, yabancısının ise hiç beklentisi yok, yabancılar neyle karşılaşacağını bilmeden geliyorlar” diyor.

 

Yüzüstü keseleme işlemi bittince sırtüstü dönülüyor. Keseci kadın dönmeniz gerektiğini işaret eden küçük bir şaplak atıyorlar bacağınıza, bu “Haydi, dön” demek... Kandiye sabunuyla da ovaladıktan sonra, işlem bitince üzerinize bir hızla kurnalardan taşıdıkları kovayla suyu boşaltıyorlar,

 

 

“Beni adım Songül, Tokatlıyım” diyor, otuzlu yaşlardaki keseci. Hamamlardaki kesecilerin çoğunun tokatlı olduğunu duymuştum. Tokat’ta, anadan babadan keseci doğarmış çocuklar. “Bolu’nun nasıl aşçıları meşhursa Tokat’ın da kesecileri meşhurdur” diyor Songül... Elleri kocaman… Sanki sadece keselemek için yaratılmış o eller. Kesesinin altında sökülen kirlere, yumuşayarak akıp giden deri parçalarına bakıp “çürümüşsün” diyor Songül ve gülüyor.

 

Kurnalardan birinin yanına uzandığınızda kirinin kabarmasını bekleyen, keselenen, köpüklenen, durulanan kadınları izleyin. Çıplaklar... Kimisi de sıcacık göbektaşına uzanıp dinlenir, fısıltıyla sohbet eder yanındaki arkadaşıyla.

 

Bir şeyler değişmiş bu hamamlarda, ya da bir şeyler değiştirmiş hamamlarımızı. Spa, peeling, sauna gibi şeyler bize yabancıyken, çoktan yerlerini almışlar hamamlarımızda. Eskiden dolmalar sarılır, börekler açılır, hamamcılar bohçalarını kaptığı gibi hamamın yolunu tutarlardı. Kaynanalar gelinlerini hamamlarda seçer, orasını burasını inceler, değerlendirmede bulunurdu. Gelin hamamında kaynanalar, gelinlerini iyiden iyiye burada süzerler, hamamda eğlenirlerdi. Şimdi yok öyle bir şey. Hamam sadece rahatlamak ve hayatın kirliliğini, stresini üzerinizden atma yeri. Ruhsal temizliği ve arınmayı da temsil eden “Hamamda kırk su dökünmek” deyimi burada bir arınmanın gerçekleştiğine inandırır insanları.

Bütün bu işlemler bittiğinde, arındığınızda üzerinize yumuşacık ve sıcacık havlularınızı aldığınızda, dinlenme salonuna geçer, rahat olan deri kaplama kanepelere uzanınca dünyalar sizin olur... Sanırsınız ki şehrin, kalabalığın, günlük hayatın stresi suyun sıcağına eriyip akmış üzerinizden. Bütün bir karanlık, hamamda buhara karışmış, uçup gitmiş... Onca buharda, sıcak suda, keseden sonra ve kandiye sabunuyla temizlenmiş, arınmış ve yumuşamış cildiniz hamamdan dışarı çıktığınızda nefes alır. Bütün gözeneklerinizin,  havayla temas ettiğinde yandığını hissedersiniz.

 

 

Bazen, geçmişte kalan otantik yaşam tarzlarına özeniyor insan... Hamam da oryantal kültürümüzün en büyük parçasıdır. Peştamal, mermer kurnalar, pirinç musluklar, beyaz sabun kokusu, kandiye köpüğü...  Ne yapar ne ederler bilinmez ama hemen özletir kendini. İçinde bir kere yıkanmış insanların peşini bırakmaz bu şehrin hamamları...