Feridun Fazıl Tülbentçi adlı bir yazar/programcının hazırlayıp sunduğu bu program çok dinlenirdi.  1982’de ölen Tülbentçi aynı sıralar “Kahramanlar Geçiyor” kitabını da yayımlamıştı.  Kitabın kapağında at üstünde kılıç, mızrak sallayan “kahramanlar” vardı ve gerek “Geçmişte Bugün”, gerekse “Kahramanlar Geçiyor” daha çok Osmanlı döneminde “kahraman” olmuş kişilerin öykülerini anlatıyordu.

Türkiye’deki en yeni kahraman Kılıçdaroğlu.  Kılıçdaroğlu soyadı bana “Kahramanlar Geçiyor” kitabının kapağını hatırlattı.  Kılıçdaroğlu belki de çoğu kişinin sözünü ettiği gibi son derece dürüst, akıllı, namuslu bir politikacıdır, kendisiyle müşerref olmadık, bilmiyorum.  Belki de Deniz Baykal’ın “muhalefet olsun diye muhalefet” politikası yerine alternatifler üreten bir kişi olur, onu da bilmiyorum.  Olursa elbette pek iyi olur.  Benim takıldığım şey, bizdeki kahramanlar üretme, kişilere bel bağlama eğilimi.  Yalnız bizde mi?  Geri kalmış ülkelerin geri kalmış kafaları her zaman bir “kurtarıcı” peşinde koşar.  En son, Thailand’da yolsuzlukları kanıtlanmış bir sabık başbakan Thaksin Shinawath’ın destekçileri kırmızı gömlekleriyle sokaklara döküldüler.  2006’da bir darbe ile devrilen Shinawath’ın malvarlığı hemen dondurulmuştu ve Thaksin Dubai’ye sığınmıştı.  O zamandan beri Thailand Yüce Divanı’nda süren davası birkaç ay önce sonuçlanmış ve Thaksin’in 1.7 milyar avro tutarındaki servetinin 1.05 milyar avrosuna el konması kararı çıkmıştı.  Yüce Divan Thaksin’in Shin Corp adlı telekomünikasyon şirketindeki malvarlığını sakladığı ve makamını kişisel çıkarları için kullandığı, devlet politikalarını bu şirkete çıkar sağlayacak şekilde biçimlediği hükmüne vardı.  Thaksin, makamını kişisel çıkarları için kullanan ne ilk ne de son politikacı.  Asıl ilginç olan yoksul bir ülkede milyar avroluk servet edinen bir politikacıya destek vermek için onbinlerin sokaklara dökülmesi, kanlarını, canlarını tehlikeye atması.  Thaksin, bu insanlar için bir “kahraman”.

Kahramanlaştırılan kişiler geri kalmış ülkelerde çok kez lider konumunda olan insanlar oluyor.  Oysa başka toplumlarda kahraman tanımı çok kez farklı oluyor.  Örneğin yanmakta olan bir eve canını tehlikeye atarak girip içeride uyumakta olan bir çocuğu kurtaran bir kişiye Avustralya’da kahramanlık ödülü veriliyor.  Ya da bir maçta son anda kritik bir golü atarak takımının şampiyon olmasını sağlayan sporcu –en azından o takımın taraftarları için- kahraman statüsü edinebiliyor.

Lider-kahraman olgusu o lideri kahramanlaştırarak yanılmaz, yanlış yapmaz, kusursuz insan konumuna getiriyor.  “Kişi Kültü” adı verilen bu olgu düşünmeyi bilmeyen, düşünmek istemeyen ya da düşünmesi istenmeyen kişiler için kolaycı bir çıkış yolu oluyor.  Tarih boyunca diktatörlere baktığımızda Stalin’den tutun, Hitler’e, Mussolini’ye kadar, Mao’ya kadar, daha yakın tarihte Kim Il-Sung ve daha sonra oğlu Kim Il-Jong putlaştırılan liderler arasında.  Kuzey Kore halkı bir avuç uluslararası yardım pirincine muhtaçken anayasası yakınlarda Kim Il-Jong’dan “Üstün Önder”, “Sevgili Önder”, “Büyük Önder” diye söz edecek biçimde değiştirildi.  Dünyanın 4. en büyük ordusunu besleyip halkını aç bırakan bir lideri milyonlarca Kuzey Koreli geçit törenlerinde “Sevgili Önder” nidalarıyla selamlıyorlar.  Çoğu Kürt olan 40-50,000 insanın ölümünden sorumlu olduğunu kendisi itiraf eden bir mahkûmdan birçok Kürt hala “Önderlik” diye söz edebiliyor.

Bir de kendilerinin böyle bir “kült” yaratma gibi bir yaklaşımları olmadığı halde sonradan başkalarının işine geldiği için putlaştırılan önderler var.  Bunların bizler için en yakın örneği Mustafa Kemal.  Türkiye’nin bağımsızlık mücadelesindeki ve tarihteki yeri yadsınamayacak kadar büyük olan Mustafa Kemal eleştirilemez, dokunulamaz bir ilâh haline getiriliyor, ölümünden 70 küsur yıl sonra halâ özel yasalarla korunuyor.  İnsanlar kendi görüşlerinin, politikalarının savunuculuğunu akılcı bir biçimde yapmak yerine Mustafa Kemal’in şu ya da bu sözünü referans olarak gösteriyor, olayları, politikaları zamandan ve makândan soyutlayarak “benim dediğim Mustafa Kemal’in dedikleri doğrultusunda, demek ki doğrudur” kolaycılığına sapıyorlar.  Mustafa Kemal’e yönelik en ufak bir eleştiri “Atatürk düşmanlığı” olarak yaftalanıyor ve tu kaka oluveriyor.  Akılcı olmayan bu “Atatürkçülük” doğa yasaları gereği akılcı olmayan düşmanlıklar doğuruyor ve olay tam bir kör döğüşüne dönüşüveriyor.

Daha yakın Türkiye tarihine baktığımızda ümit bağlanan, bel bağlanan nice önderin zaman içinde nerelere geldiği unutuluveriyor.  Politikaları nedeniyle bir önderi desteklemek yerine, bir öndere körü körüne bağlanmanın getirdiği hüsran kısa zamanda unutuluveriyor, bir başka önder kahramanlaştırılıveriyor.  Menderes, Ecevit, Türkeş bunların akla gelen önemli örnekleri.  Umarız Kılıçdaroğlu bunlardan birisi olmaz.  Son sıralar AKP’nin seçimlerdeki başarısına imrenen başka partiler “türban, Kuran Kursu vs.” gibi konularda AKP ile yarışa girip oy toplama derdine düştüler.  Umarız Kılıçdaroğlu bu tuzağa düşmez ve İnönü’nün DP’nin dayanağını çürütmek için Köy Enstitülerini kapatıp Kuran Kursları açma hatasından ders alır.

Erdoğan da Gül de Arınç ta bir gün sahnelerden silinir, diğer birçoğunun silindiği gibi.  Önemli olan hangi kahraman önderin halkı nereye götüreceği değil, nereye gitmek istediğini bilen halkın buna uygun kişiyi önderliğe getirebilmesidir.  Gerçek demokrasi budur, öteki yaklaşım, geri kalmış ülkelerin geri kalmış kafalarınınki, kulluktur, koyunluktur.  Ne yazık ki kültüründe kulluk kavramının yer etmiş olduğu toplumların bu kulluktan, bu “biat” mentalitesinden kurtulması kolay değildir.  Önemli olan iyi bir çoban bulunabilmesi değil, koyunluktan kurtulabilmektir.