A Yorum
  Acilis Sayfasi Yap Sik Kullanilanlara Ekle  

   
A yorum Kurum
iletisim
login
yayin ilkeleri...



yazi dizileri

Yazı karekteri : (+) Büyük | (-) Küçük

YÜREKTEN AKLA EVRİM - İnanç ve Akıl – 1 (*)

Kategori Kategori: PLATON incelemeleri | Yorumlar 0 Yorum | Yazar Yazan: Metin Bobaroğlu | 20 Mart 2023 14:31:59

Hegel’in Tinin Görüngübilimi, Mantık Bilimin deki yazıları değil de bundan önce erken dönemdeki yazıları ilgimi çekti oradan da alıntılar yaptım. Şimdi erken dönem Hegel yazılarında us bir buyruk ilkesi olarak tanımlanıyor, nitekim bu, İmmanuel Kant’ta kategorik emperatif olarak vardı. Kendisinden önceki o büyük filozof da buyruk ilkesi emperatif kategorik yani koşulsuz. Şuna göre, buna göre, şu nedenle, bu nedenle olmadan ahlâk ilkesi bir insanın kendisine, ‘’ahlâk’lı olmalıyım’’. Bunu Tanrı emretti diye değil, din bunu istiyor diye değil. Bunu kültürde ‘’işte ben hoş görünürüm, çevrem beni sever’’ diye değil, öyle olması gerektiği için.



Ben yalancı olmamalıyım çünkü benim onurum bunu kabul etmez. Ben hırsız olmamalıyım çünkü onurum kabul etmez. İnsanlık onurunu esas alarak kendine kategorik emperatif yani koşulsuz buyrukla ki, insanın bizzat kendisi kendisine emrederse, bu Tanrısal ahlâktır. Çünkü evrenseldir ve özne de o iradeyi, kendi için istediği iradeyi tüm insanlık için istemektedir. Fakat bu gerçekleşir mi? Herkes böyle yapar mı? Hayır, bilinç durumuna göre, bilinçlerin gelişmesine göre yani günümüzde de bir yasa ‘’hırsızlık yapmayacaksın’’ yasası zaten var, halen var. Başkasının malına, ırzına haksız yere el uzatma. Ee tamam ama insanlar yapıyorlar. Peki onlar insan mı? Hegel’e göre evrensel altında insan olduğu için onlar insansı. Dolayısıyla bu insansılar usun buyruğunu kendilerine emredecek düzeye kadar evrilmek zorunda, ama bu eğitimle olanaklıdır ve bir süreç gerektirir.

Yani us buyruk ilkesidir, inanç nedir o zaman? Çünkü inanç, inancı yok sayamazsınız. Yani kültürün içinde her dünya toplumlarının içinde, her türlü kültürün içinde inançla yaşıyor insanlar, usla yaşamıyorlar. Bunun için anayasal bir toplum olma, anayasanın buyruğu altında herkesi eşit kabul etme ilkesinin otoritesi gerekir.

Us buyruk ilkesiyse, inanç neyin ilkesi? Çok ilginç bir saptama yapıyor ve felsefi, inancı felsefi kılıyor. İnanç ikna etme ilkesidir, diyor. İkna etme, karşındakini ikna etmek. Us ise öyle değil, us yasaya evrilir ve yasanın buyruğuna itaat istenir. Dolayısıyla buyruk ilkesidir, yasa buyruktur.

Dolayısıyla bir kez daha yinelersek us buyruk ilkesidir, inanç ikna etme ilkesidir. İkna olma demiyor, ikna etme ilkesi, toplumsallaşması yani. İkna olma ilkesi olsa, öznel olurdu. O zaman gene insanın kendisine buyurduğu bir şey olurdu. Diyor ki, din bu ikna etme ilkesiyle, yani inançla ne yapmak istiyor? Aslında toplumu birlik haline getirmek istiyor, bir birlik, bir toplum oluşturmak. İnsanların bir arada yaşamasının gizil, ussal yasaya ikna olmaları açısından bir işlevi var diyor. Yani düşünceyi diyelim, ya da yasayı, usu işler duruma getirmenin, kültürel kırılmanın aracı, ikna olmaktır. Dolayısıyla, aslında dinin inanç ilkesi budur diyor. Şu din, bu din demiyor, din diyor. Böylece eğilimlerimiz us ile uyum haline gelir. Eğer gelmezse ne olur, çelişir. Çeliştiği zaman birileri daha haksız, birileri haklı durumdaysa, bu çelişki giderek ussallığa doğru evrilmek zorunda kalır,  çünkü herkes kendi eşitliğini, diğerleri karşısında  haklarını elde edip baskı altında hissetmemek için  özgürlüğü talep edeektir. Eğer buyruk ilkesi, yalnızca felsefecilerin yaptığı gibi Kant’ın yaptığı gibi özellikle buyruk ilkesini, yani usun ilkesini, ya da dindeki karşılığı Musa’nın yasasını esas alır ve yalnız onu saltıklaşırsa, saltık olarak ele alırsak; o zaman bu toplumsallığı vurguladığı için, özne yiter diyor, yürekler yiter. Herkes için emredilmiş bir yasaya herkes boyun eğsin tamam, ama bireylerin ayrışması, bireylerin kendi öznel özgür edimlerinin burada tanınmadığını, ki bunu Roma için de kullanıyor. Yani diyor ki, oradaki din devletin, devlet için yaşamak demek. Roma’da bir Roma yurttaşı demek, tüm hayatını Roma için yaşamak demek.

Platon’un öğretisinde de ne vardı, herkes erdemli olmalıydı, buna eğitilmeliydi, ne için, toplum ve devlet için, kendileri için değil. İşte erdem onlar için zaten çok zevk alınacak bir şeydi. Yani insanlar, özneler erdemli olunca mutlu olacaklar diyordu Platon. Peki bu erdem dediğimiz şey, Arapçası çok daha güzeldir, fazilet sözcüğü, fazilet fazlalık demek, arete de böyle bir şey. Arete fazlalık, yani kendine çalıştığın değil, topluma çalıştığın anlamında arete. Fazilet kendi için yapılan şeylere denmiyor, toplum için fedakarca yapılan çalışmalara fazilet deniyor. Ama sırf fazilet için çalışıyorsanız, yani sadece toplum için çalışıyorsanız, orada birey yitiyor, bireyin kendi özgür öznel yaşamı yitiyor. Bu nedenle Greklerin kamusal dinlerine karşı üstünlüğü, İsa’nın öğretisinin üstünlüğü, evrensel sevgi altındaki kardeşlik dini. Yani, evrensel sevgi gene söylediğim gibi bir soyut evrensele değil, bir soyut Tanrıya veya bir öte Tanrıya duyulacak bir sevgi değil, bu olanaksız çünkü. Onu düşünebilirsiniz, ama sevemezsiniz, sevmek somut bir relosyon, bir ilişkiyi gerektirir. Dolayısıyla Tanrıyı seviyorum demek boş laf, Tanrıyı biliyorum demek de aynı şekilde boş. Yani evrensel bir tasarım, bir düşünce tasarımı, ama sevgi somut. Dolayısıyla Hegel’e göre transandans Tanrı anlayışı, tasavvuftaki karşılığıyla söyleyecek olursak müteal/ aşkın, tenzih. Tenzih edilmiş bir Tanrıya sevgi duyulamaz, O düşünülür. Sevgi duyulabilmesi için immenent olması lazım, yani içkin olması lazım, yani bir karşılıklılık, somut bir karşılıklılık gerekir. Dolayısıyla evrensel sevgi veya evrensel Tanrı altında eşitlenmek demek, kardeşlik, işte kardeşlik kavramı brotherhood. Kardeşlik kavramı, İsa’nın öğretisindeki kardeşlik kavramı herkesi karşılıyor. Yani zenciymiş, Yahudi imiş, efendim Çinliymiş, başka bir milletmiş, kadınmış, erkekmiş fark etmiyor. Çünkü buyruk şu, “Tanrı önünde herkes eşittir”. Şimdi bu büyük bir ilke Hegel’e göre, dinde ortaya çıkan ve aslında ussal olan bir ilke. Tanrı önünde herkes eşittir, köleliğin reddidir, insanoğlunun kurtarılmasıdır diyor. Bu nedenle yüceltiyor, diğer dinler diyor, hepsi birilerinin egemenliği, diğerlerinin köleleştirilmesi üzerinde bölünmüş bir ruh hali, bölünmüş bir bilinç hali olduğu için, evrensele yükselmemişlerdir. Yani folklorik dinlerin semavi veya da vahiy dinlerine evrilmesi bir evrimdir, vahiy dinleri de kendi içinde, işte Yahudilik üzerinden anlattığı için, onun da İsa’ya, yani evrensel özneye evrilmesiyle din kemaline gelir diyor.

***

Ekklēsía topluluk demek, ama kardeşler, iman kardeşliği, iman edenler hepsi kardeştir, hepsi tek yürektir. İncil’de öyle bir ayet olduğu için, dolayısıyla sadece iman şartı var. İman şartı da evrensel altında, yani Tanrının önünde diğer insanları aynı kabul etmek, buna iman ediyorsa, o da kardeşliğe katılmış oluyor. Dolayısıyla burada bir inisiyasyon var, kabul edilme var. Hegel bu kabul edilmeyi daha sonra hak olarak insanların birbirlerini onaylaması konumuna taşıyacak. Yani dinde olan kardeşlik sevgisini, imanı, siyasada politikada veya seküler yaşamda, anayasa altında, evrensel yasa altında hak olarak belirlemek istiyor. Yani bu keyfilikten, olumsallıktan çıkıp, zorunluluğa evrilmelidir diyor. Dolayısıyla ben inisiye oldum, kardeşliğe katıldım, ama aforoz edildim, ya da katılmadım, onların dışında kaldım. Bu bir keyfilik, olumsallık içerdiği için, Hristiyanlıkta kalınamaz bu aşılmalıdır diyor. Hakka evrilmelidir, yasaya evrilmelidir, dolayısıyla dinler gelişip, en yüksek biçimini evrensel insan sevgisi, Tanrı önünde herkesin eşit olduğu kabulü inanç olarak, ikna edici inanç olarak o düzeyde dindir; ama din tamamlanması demek, onun hakka evrilmesi, anayasal bir düzene evrilmesi gerekir, o zaman din burda aşılır, diyor.

                    ***
Tüm dünyayı düşünelim, yani doğrudan ilişkilerimiz olanlar değil, doğrudan ilişkide olduğun bu grup, topluluk diyoruz. Toplum olduğu zaman hukuksal bağla ilişkilerimiz var demektir. Yani tanımadığımız insanlarla aynı haklara sahip olmayı onayladığımız bir anayasal yaşam demektir.
 
Hukuksa doğrudan tanımadığımız kimselerin de insan hakları ve özgürlüklerinin onanmasını bizden talep ediyor. Bunu kabul etmek toleranstır, bu sevgi değildir. Tolerans ilkesiyle toplum oluşur, hukuk tolerans ilkesiyle çalışır, hak tolerans ilkesiyle çalışır,

Burada yüreğin paylaşılması, yani ussal olduğu zaman artık yüreğin paylaşılması değil, onu aşan, yüreği inkâr eden değil, onu aşan bir evrensel altında tüm insanlığın hak ve özgürlüklerinin onanması, buna evrilmelidir diyor. Din buna evrilmelidir ve buna görünmez mabet diyor.

(*) Metin Bobaroğlu'nun zoom konuşmalarından derlenmiştir.

Facebook'ta paylaş   |   Twitter'da paylaş


 | Puan: 10 / 1 Oy | Yazdırılabilir SayfaYazdır

Yorumlar


Henüz Yorum Yazılmamış

Yorum Yazın



KalınİtalikAltçizgiliLink  
Simge Ekle

    

    

    

    







Dünyanın gözü kulağı Ortadoğuda: İran-İsrail gerilimi tırmanıyor.
İsrail, Gazze'de yardım konvoyunu hedef aldı: Biri Avustralyalı 7 kişi öldürüldü
DEVLET-ULUSTAN FEDERASYONA, ekitap
Dünyada altın madenciliği nasıl yapılıyor, kazalar ne kadar yaygın?
Afganistan: Aktivistlerden kadınlar için online dergi

Avustralya Dışişleri Bakanı Wong: Filistin'i tanımaya hazırız.
İngiltere'de polis, silah ruhsatı almak isteyenlerin eşleriyle de mülakat yapmaya başladı.
Beterin beteri var!
Sağ popülistler ilk kez AB Parlamentosu'nun kontrolünü ele geçirebilir…
Türkiye raporu: Özgürlükler ciddi zarar gördü

Yoksulluk sınırı bir yılda 24 bin TL arttı.
Türkiye son 20 yılda faize 563 milyar dolar ödedi
Uber Avustralya'da taksi şoförlerine 178 milyon ABD dolar tazminat ödeyecek
Çin 2024 ekonomi hedeflerini açıkladı
Almanya'daki Türk doktor sayısı 2 bin 600'ü geçti

Fahri Kiamil
İki annenin başlattığı akıllı telefon karşıtı hareket çığ gibi büyüdü
Afganistan'da onlarca arkeolojik alan buldozerle yıkılarak yağmaya açıldı.
Franz Kolschitzky: Viyana Kuşatması'ndan Kalan Kahveleri Değerlendiren Girişimci
Kış güneşi arayan Britanyalıların adresi Türkiye

Dünya tarihini şekillendiren 6 içecek türü
Taş Kağıt Makas Oyunu (Jan Ken Pon)
"DUHOK KONUŞUYOR" ekitap
ENTERNASYONAL
REMZİ RAŞA’YI ANMAK İÇİN

KİBİRLİ GÜÇ ZEHİR - ERDEMLİ BİLİM PANZEHİR
KARARLILIK - KİŞİSEL ALTYAPI
TARİHSEL KİŞİLİK
TARİHSEL İNSAN
SÜREÇ VE TARİHSEL ÖZNE

İsviçreli kadınlar AİHM'de görülen iklim değişikliği davasında zafer kazandı.
Yorgun dünya artık yavaş dönüyor
Avustralya’daki dev yosun ormanlarını yapay zekâ koruyor
2023'te sıcaklık rekoru kırıldı
Ton balığında cıva: Zehirli madde seviyesinin kontrollere rağmen hala yüksek olduğu tespit edildi

Apple otomobili ABD'de üretime bir adım daha yaklaştı.
Yaşgünün Kutlu Olsun James Webb Uzay Teleskobu
Su ve deterjan olmadan çalışan bir çamaşır makinesi
Akıl okuyabilen robot tasarladılar
Sanal Gerçeklik, Artırılmış Gerçeklik , Metaverse, Sanal Uzay Nedir?

Beynine çip takılan kişinin düşünceleri 25 dakika boyunca okundu.
14 Mart Pi Günü, Günün Kutlu Olsun Pi !
Tüm canlılar için en ideal sıcak
Avustralya’da 350 kişinin konuştuğu yeni bir dil gelişti
İnsanlık için küçük ama Türkiye için çok büyük bir adım

Servet dağılımı adaletsizliği: Türkiye'de %1’lik kesim servetin %40’ını alıyor
BM Raporu: İsrail'in Gazze'ye yönelik saldırısında soykırım suçu iddiası
Doğurganlık oranında 'büyük düşüş': Ülkelerin % 97'sinde nüfusun azalması bekleniyor
Dünya Mutluluk Raporu yayınlandı: Avusturalya listenin 10., Türkiye 98. sırasında yer aldı.
Dünyada zorla çalıştırılanların sayısı artıyor.

GEÇİTKALE'DEN GELİYORDU...
GENÇ BİR YAZARA BİRKAÇ TAVSİYE
DEĞİŞİYOR, YOKSULLAŞIYOR
“KİRAZ ZAMANI” SERÇELER, KİRAZ AĞACIMIZ, RAZZİA
Enflasyon Rehberi

UCUZ ET
Hesap
---İST
SANDIK
TAKSİ DURAĞI

İskandinav Göçleri ve Vikinglerin Avrupa Üzerindeki Etkisi
Hümanizm Nedir?
Osmanlı’da kahve kültürü, Osmanlı’da kahve isimleri..
Amerika’da Ayrımcı Politikalar ve Siyahi Mücadele Tarihi
Dünyanın İlk Destan Kahramanı: Gılgamış


kose yazarlari En Cok Okunanlar
Son 30 günde en çok okunanlar
En Cok Okunanlar










Basa git