A Yorum
  Acilis Sayfasi Yap Sik Kullanilanlara Ekle  

   
A yorum Kurum
iletisim
login
yayin ilkeleri...



yazi dizileri

Yazı karekteri : (+) Büyük | (-) Küçük

İyi ki doğdun Proton!

Kategori Kategori: Bilim | Yorumlar 0 Yorum | Yazar Yazan: Deniz Günal | 16 Haziran 2019 12:51:00

Tam yüz yıl önce 1919’da Ernest Rutherford protonun varlığını kanıtlayan çalışmasını yayınladı. Proton, Yunanca’da ‘birinci’ demek. Protona adını veren Ernest Rutherford, 1871 yılında Yeni Zelanda’da doğmuş bir İngiliz fizikçi. Nükleer fiziğin babası olarak görülen en önemli deneysel fizikçilerden biri. 1919 yılında, nitrojen ve diğer hafif elementlerin proton çıkardığını buldu. Rutherford, yaptığı deneylerle atomun çekirdek yapısını kurdu, ve radyoaktif çürümenin çekirdek fiziğinin bir işlevi olduğunu buldu.

100 yıl sonra hala protonun tüm gizleri çözülmüş değil.

Sevgili Proton nedir?

Kısaca p ya da p+     olarak çağrılan sevgili Proton, evrenimizin güzide bir atomaltı parçacığıdır.

O heryerde ve herşeyde vardır. Öyle ki güzel evrenimizde en çok bulunan parçacıklardan biridir.  Tüm evrenin yüzde 70inden fazlası odur. Her elementin her atomunun çekirdeğinde o vardır. Hatta evrenimizde en çok bulunan hidrojen atomunun çekirdeğinde yalnızca o vardır. Hatta bir proton aynı zamanda elektronu olmayan bir hidrojendir. Ona hidrojen iyotu denir ama bu biraz kaba oluyor bence.

Bir proton çok hızlı hareket eder. Soğuk ve sıkıcı bir ortamdan geçerken hızı düşebilir, ve ortamdan bekar bir elektron kaldırabilir. Buna karşın protonluğundan ödün vermez. O hala bir protondur. Ama artık kendisine tarafsız hidrojen atomu da denir. Böyleleri başka tarafsız hidrojen atomları ile muhabbete eğilimlidir ki o zaman tarafsız hidrojen molekülü oluştururlar. Yıldızlararası uzayda rastlanan molekül bulutlarında en çok onlar görülür. Nitekim birlikten kuvvet doğar.  Ama elele kimse hızlı koşamaz. Elektron meraklısı hanımlar  haberiniz olsun.   

Evet, sevgili proton her yerde. Hani şarkıda dediği gibi ’her yerde sen herşeyde sen bilmem ki nasıl söylesem’ (Müzeyyen Senar güzel söylüyor.)
 
Buna karşın, Proton, son derece olumlu ve alçak gönüllü bir parçacıktır. Bilimciler, onun elektrik yükünün pozitif, ağırlığının da bir atom ünitesi olduğunu söylerken aslında bunu demek istemektedir.

Fakat alçak gönüllü, çekirdeğine bağlı Protonumuz asla basit bir parçacık değildir. Onu, iki üst ve bir de alt kuark parçası oluşturur. Yerçekimi, elektromanyetizm, zayıf ve güçlü nükler güçler yoğun  ilgi ve etkileşim alanına girer. Ama bunu nasıl başardığını, kendisinin gözlenmesinden yüz yıl sonra hala bilemiyoruz.

Bu kadar gizemli olmaya ne gerek vardı? ‘Çoktan unuturdum ben seni çoktan’ da diyemiyoruz ne yazık ki. Çünkü unutulamaz. Düşünün bir protonun ortalama yaşı yaklaşık 210 milyar yıl kere 10,000 katrilyon yıl. Bunu matematikçiler hiç uzatmadan 2.1×10 üssü 29  olarak yazıyor.  Yani evrenimizle birlikte doğan protonlardan hiç birinin  doğal ölümü henüz gerçekleşmedi, yani özellikle birileri tarafından parçalanmadılarsa. Unutulacak olan biziz bu durumda.

Ortalama ömrü 70 yılcık olan insanların ortalama ömrü milyar kere milyar kere milyar olan protonlara duydukları ilgi ise evrenimizde protonlardan daha da muazzam olan tek şey.

İyi ki doğdun Proton!

Yoksa biz olmayacaktık. Sevgili evrenimiz olmayacaktı. Bu güzelleme senin için yazıldı.


Foto: CERN

Yüksek enerjili bir protonun kuarklarını bir arada tutan gulyon adı verilen parçacıkların  dalgalanan yoğunluğunu göstermektedir. ⠀
 

Facebook'ta paylaş   |   Twitter'da paylaş


 | Puan: Henüz oy verilmedi / 0 Oy | Yazdırılabilir SayfaYazdır

Yorumlar


Henüz Yorum Yazılmamış

Yorum Yazın



KalınİtalikAltçizgiliLink  
Simge Ekle

    

    

    

    







Dünyada altın madenciliği nasıl yapılıyor, kazalar ne kadar yaygın?
Afganistan: Aktivistlerden kadınlar için online dergi
Gazze'nin çocukları açlığın pençesinde
Güney Afrika’nın ‘soykırım’ suçlamasıyla İsrail aleyhine açtığı dava Lahey’de başlıyor
RAPOR: İKİ | 9O DAKİKADA DEVR-İ ALEM

Avustralya, II.Dünya Savaşı'ndan sonraki en büyük donanmasını kuruyor
Filistin milliyetçiliğinin kurucusu Fetih’i nasıl bir gelecek bekliyor?
Gazzeliler İsrail ordusunu evlerindeki altın takılarını çalmakla suçluyor
'Gazze'yi Yahudi yerleşimlerine açma' konferansı
Borrell: İsrail, El Fetih'i zayıflatmak için Hamas'ı finanse etti

200 TL banknot ilk çıktığında 132 dolar iken şimdi 6,5 dolar peki yarın?
Yandex, Rusya’dan çekiliyor
Avrupa Birliği en fazla Türkiye'ye atık ihraç etti
Yapay zeka küresel istihdamın % 40’ını etkileyecek
Pandemi ile başlayan dönüşüm dünyayı nasıl etkiledi?

İki annenin başlattığı akıllı telefon karşıtı hareket çığ gibi büyüdü
Afganistan'da onlarca arkeolojik alan buldozerle yıkılarak yağmaya açıldı.
Franz Kolschitzky: Viyana Kuşatması'ndan Kalan Kahveleri Değerlendiren Girişimci
Kış güneşi arayan Britanyalıların adresi Türkiye
İçinden hiç tren geçmeyen Dalaman tren garı…

"DUHOK KONUŞUYOR" ekitap
ENTERNASYONAL
REMZİ RAŞA’YI ANMAK İÇİN
GREV HAKKI TARTIŞILIYOR, TANINIYOR
“İŞÇİLER SAHAYA İNMELİ”, BÜLENT ECEVİT’LE SÖYLEŞİ

KARARLILIK - KİŞİSEL ALTYAPI
TARİHSEL KİŞİLİK
TARİHSEL İNSAN
SÜREÇ VE TARİHSEL ÖZNE
Senede bir gün

Ton balığında cıva: Zehirli madde seviyesinin kontrollere rağmen hala yüksek olduğu tespit edildi
AB sera gazında hedef büyüttü: 2040'a kadar %90
Dünyanın en büyük buzdağı A23a, Antarktika'da sürükleniyor
2023 kayıtlardaki en sıcak yıl oldu
Amazon'da rekor kuraklık: 'Böylesini hiç görmedik'

Apple otomobili ABD'de üretime bir adım daha yaklaştı.
Yaşgünün Kutlu Olsun James Webb Uzay Teleskobu
Su ve deterjan olmadan çalışan bir çamaşır makinesi
Akıl okuyabilen robot tasarladılar
Sanal Gerçeklik, Artırılmış Gerçeklik , Metaverse, Sanal Uzay Nedir?

Tüm canlılar için en ideal sıcak
Avustralya’da 350 kişinin konuştuğu yeni bir dil gelişti
İnsanlık için küçük ama Türkiye için çok büyük bir adım
Dünya Üzerinde Yaşayan En Yaşlı Ağaç
Güneşten Gelen Kozmik Işınların Deprem Oluşumunda Etkisi Var Mıdır?

Bir ilaç için eşek derisi ticareti
Ukrayna'nın yeniden inşası için 486 milyar dolar gerekiyor.
Hangi cins ve ne tür köpekler daha uzun yaşıyor?
Yolsuzluk Algısı Endeksi'nde Türkiye bir yılda 14 sıra gerileyerek 115'inci oldu.
Çoğunluk Diyanet ve tarikatlara güvenmiyor

“KİRAZ ZAMANI” SERÇELER, KİRAZ AĞACIMIZ, RAZZİA
Enflasyon Rehberi
ABİDİN DİNO PULU
Göbeklitepe'deki son keşifler ne anlama geliyor?
AYKUT YAZGAN’I OKUMAK

MEDDAH
SESİMİ DUYAN VAR MI?
KUYRUKLU YILDIZ
BİR KAŞIK KAN
VATAN MAHZUN

Hümanizm Nedir?
Osmanlı’da kahve kültürü, Osmanlı’da kahve isimleri..
Amerika’da Ayrımcı Politikalar ve Siyahi Mücadele Tarihi
Dünyanın İlk Destan Kahramanı: Gılgamış
Antik Çağlarda Kendi Memleketlerine Karşı Savaşan Paralı Askerler


kose yazarlari En Cok Okunanlar
Son 30 günde en çok okunanlar
En Cok Okunanlar










Basa git