A Yorum
  Acilis Sayfasi Yap Sik Kullanilanlara Ekle  

   
A yorum Kurum
iletisim
login
yayin ilkeleri...



yazi dizileri

Yazı karekteri : (+) Büyük | (-) Küçük

İnansak mı?

Kategori Kategori: Günün içinden notlar | Yorumlar 0 Yorum | Yazar Yazan: Saba Öymen | 03 Mayıs 2019 05:26:04

Çok yakında gazetelerdeki haberlere, sosyal medyada paylaşılan gönderilere kuşkuyla bakmakla kalmayıp, nasılsa yalandır diyerek hiçbirine inanmayacağız. Yalancının evi yanmış kimse inanmamış. nternet siteleri dikkatimizi çekmekten, merakımızı uyandırmaktan başka amacı olmayan, sorumsuzca yazılmış, çarpıcı başlıklarla dolu. Tıklıyoruz, bazen ön sayfadaki cümleyle ilgisi bile olmayan, sözcüğün tam anlamıyla ‘uydurma’ bir yazı/haber çıkıyor karşımıza.

Doğruluk önemini yitirdi. Yoksa hiçbir zaman önemli değildi de, bu gerçeğin internet sayesinde mi farkına vardık? Hayır, öyle olduğunu düşünmüyorum, en azından böylesine her yeri sarmamıştı yalan ve uydurma haberler. Bazen tarih kitapları yalanlarla yeniden yazılıyor, Elvis Presley ölmedi yaşıyor diyenlerle, Amerika aya gitmedi diye iddia edenler çıkıyordu fakat yabani otlar gibi oradan buradan baş verip denetlenemez biçimde yayılmıyordu uydurma haberler.

Yalnızca internette de değil. Geçen gün süper markette kasada sırada bekliyordum. Bir kenara bırakılmış New Idea dergisini elime aldım beklerken göz gezdirmek için. “Andrew ile Fergie’nin gizli oğlu yazıyordu” kapakta. Dergiyi açıp habere şöyle bir bakınca, sözü edilen ‘gizli oğul’un, Prens Andrew’un teyzesi Prenses Anne’in oğlu olduğu hemen anlaşılıyordu ama bu önemli değildi. Birilerinin gözü kapak sayfasına takılsın ve dergi satın alınsın yeterliydi; önemli olan buydu.

Sosyal medyada her gün başka bir “süper” yiyecekle ilgili yazı çıkıyor. Önceki gün soğan, bugün limon, ertesi gün sarımsak… Saç dökülmesini durdurmak için haftada iki gün somon balığı… Kan şekerinin düzenlenmesi için bol bol yaban mersini... Zerdeçal her derde çare… Cevizin suyu kolesterol için birebir... Hemen her sebzeyle, her otla, her baharatla ilgili “’iyileştirici” iddiası var.

Kim çürütebilir ki bu iddiaları? Elbette hepsi de yararlı bu sebzelerin, otların, baharatların. Ama dedikleri kadar hayat değiştirici mi? Hem günde kaç tane limon, kaç tane soğan, sarımsak tüketebiliriz ki? Keşke öyle kolay olsaydı; keşke soğanla, limonla, çörek otuyla engellenebilseydi hastalıklar. Araştırmalara dayanan, doğru kaynaklı sağlıklı yaşam önerileri olmaktan çok uzak aldatıcı, sorumsuz yazılar…

“Fake news (sahte haber)” 2016’da Avustralya’nın Macquarie Sözlüğü, 2017’de de İngiltere’nin Collins Sözlüğü tarafından “yılın sözcüğü” seçildi.

İnternet bizi “aptal yerine koyuyor”, farkına varmıyoruz. Birileri bir yerde kıs kıs gülüyor, “ha ha, ben başlattım, nasıl da yayıldı. Şu işe bak yahu!”



Fransız düşünür Guy Debort’un 1960’larda dediği gibi, ‘olmak’tan ‘sahip olma’ya ve oradan da ‘öyle görünme’ye doğru evrim geçirmiş olmalıyız. Bunu bilgiye uyarlarsak; bir zamanlar bilgiyi edinmekti amaç, ardından bilgiye sahip olmak geldi, bir süredir ise gerçekten istenen tek şey, bilgili görünmek.

Belki de hep böyleydik, hep görünüşü kurtarmak önde geliyordu fakat elimizin altında dilediğimiz gibi kullanacağımız bir alet (internet) yoktu. Buydu bizi durduran.

İnternetle görünürlüğümüz arttı. Olduğumuz ya da olmak istediğimiz kişiyi kolayca ilan edebilir hale geldik.

Düşünün, facebook’ta bir gönderiyi paylaşırken birinci amacınız ne? Sizin de öyle düşündüğünüzü göstermek, değil mi? Kim olduğunuzu, kişiliğinizi, ait olduğunuz grubu, değer yargılarınızı açıklamak. Gezegenimizin kirliliğiyle ilgili bir haber ya da yorumu paylaşırken, çevreye önem verdiğimizi söylüyoruz. Çocuk taciziyle ilgili bir haberi ya da yorumu paylaşırken, bundan duyduğumuz rahatsızlığı bildiriyoruz. (Elbette duyduğumuz rahatsızlığın göstermelik olduğu anlamına gelmez bu, gerçekte hissettiğimiz öfkeyi dile getiriyoruz ama bunu yalnızca yakınlarımızla paylaşmayıp, en azından birkaç yüz kişiye ilan ettiğimizde, gösterme isteği olduğu da açık.) Konuya dikkat çekme, başkalarını etkileme, bizim gibi düşünenlerin sayısını çoğaltma…  Bunlar da var elbette fakat vakit ayırıp doğru dürüst okumadan paylaşırken, hele hele yalnızca bizim gibi düşünenlerden oluşan arkadaş grubuyla paylaşırken, çoğunlukla asıl yaptığımız “ben buyum” demek.

İnternet sosyal ilişkiyi başka bir boyuta taşıdı. Oturduğumuz yerden sosyal oluyoruz. Gerçek anlamda olmasa bile, başkalarıyla ilişki içinde olduğumuzu, yalnız olmadığımızı hissediyoruz. Bu yüzden sürekli küçük bir gösteri içindeyiz. Kimliğimizi, nelere inandığımızı, neleri önemsediğimizi gösterme gereksinimimiz karşılanıyor internetle.

Yaşamak, eskiden yürümek idiyse, şimdi koşmak. Gitgide daha sabırsız olduk, bir yazıya, bir habere, bir videoya gitgide daha az zaman ayırıyoruz. Kaç kişi bir köşe yazısını sonuna dek okuyor? Kaç kişi roman okuyor ya da bir oturuşta bir romandan sayfalarca okuyabiliyor? Bir müzik videosunu bile kendimizi vererek sonuna dek izlemek güç gelir oldu. İçimizde bir ses, yaptığımızdan farklı bir şeyi hatırlatıyor hep. Yalnızca görev olanları değil, keyifle yaptıklarımızı bile uzun süre sürdüremez olduk. Dikkatimiz çabucak dağılıyor. Facebook’ta karşımıza çıkan şiirin gerçekten Can Yücel’e ait olup olmadığını araştırmaya kimin vakti var, paylaş’a basıveriyoruz. Hele bir de çarpıcı bir haberse önümüzdeki, herkesten önce görmüş olup, ötekilere bildirmenin ayrı bir keyfi var, öyle değil mi?

Doğuştan gelen ya da sonradan edinilmiş önyargılar hangi türden sahte haberlerin/bilgilerin nerede en hızlı yayıldığının belirleyicisi oluyor. Hastalık/ ölüm korkusuyla, limonun her derde çare oluşunu, doğruluğunu araştırmadan kabul ediyoruz. Etnik kimliğimiz ya da dinî inancımızla, bizden farklı olanları “ötekiler” diye ayırıyor, bunu onaylayan haberleri gerçekliğinden emin olmadan paylaşıyoruz. Bir haber ya da bilgi önyargımızı haklı çıkarıyorsa hemen benimsiyor, yayılmasına katkıda bulunuyoruz.

Düşünür Slovaj Zizek, “Sahte haber ve bilgi her zaman vardı.” diyor, “Sovyetler Birliği kendi yalanını yayarken, Batı kendi yalanını ortaya sürüyordu. Denetim altında, ideolojik nedenli yalanlardı bunlar. Yalan haberin bugünkü karakteriyse kontrolsüzlük. Yalan haberle savaşanların karşı olduğu şey aslında bu. Gerçeğin peşinde olmaktan çok, sahte olanın yayılma biçimine, hızına karşı çıkıyorlar. Belki de bir işlevi var yalan haberin böyle çoğalmasının. Her zaman her şeye kuşkuyla bakmamızı, doğruyu aramamızı sağlamak.”

Öyleyse diyebilir miyiz, bir süre sonra hepimiz daha sorumlu davranır olacağız, karşımıza çıkan haberi, yazıyı doğrulamadan paylaşmaktan kaçınacağız?


Facebook'ta paylaş   |   Twitter'da paylaş


 | Puan: Henüz oy verilmedi / 0 Oy | Yazdırılabilir SayfaYazdır

Yorumlar


Henüz Yorum Yazılmamış

Yorum Yazın



KalınİtalikAltçizgiliLink  
Simge Ekle

    

    

    

    







Katar ve 'OneLove' kol bandı!!!
O stadyumlar için 6 bin 500 işçi öldü... Nasıl seyredeceksiniz?
Rus füzeleri NATO üyesi Polonya’ya düştü: 2 ölü
İkisi de Hataylı
YUSUF DA GİTTİ...

Almanya Holodomor'u soykırım olarak tanıyacak
Yüz yıllık bir yıkım süreci mi? Yüz yıllık bir kurulum süreci mi?
“SİYAH GÖMLEKLER”İN DÖNÜŞÜ (mü?)
Küba, eşcinsel evliliğe ‘Evet’ dedi
'Erdoğan haber merkezlerini nasıl etkiledi?'

“ Eat. Play. Cash back”
ŞİRİNKFLASYON
Konya kart batağında, Hakkari bankaların takibinde
88 bin milyonerin göç etmesi bekleniyor
İngiltere'de 70 şirkette pilot uygulama: Binlerce işçi haftada 4 gün çalışacak

Avrupa’nın ardından ABD’de maymun çiçeği virüsü alarmı
Ötenazi makinesi “Sarco” İsviçre’de yasal oldu
Yananlar
Zorbalık Nedir? Zorba Kimlere Denir?
Kendisini ahşap kutuda Avustralya’dan Britanya’ya postalayan arkadaşlarını arıyor.

YENİDEN E-KİTAPLARIMIZLA
Peter Gerasimon’un Avustralya Güzelliklerini Gösteren 21 Tablosu
“KOŞARAK GELDİM, ÇORABI DELDİM”
NECO’YU NASIL BİLİRSİNİZ?
Sevdakeş – Şiire Dönüşen Şair

O kadar da şey etmeyin yani
Sandık Lekesi
Seni Kaldır Beni Kaldır…
Yenilenmek
Injured

Avustralya tehlike altındaki türleri korumak için kolları sıvadı
Akdeniz’e Türkiye’den günde 144 ton plastik atılıyor
Avustralya’nın doğası hiç olmadığı kadar tehlike altında
Dünya 2,4 derecelik bir sıcaklık artışına doğru gidiyor
Türkiye iki yıl içinde susuz kalacak.

Su ve deterjan olmadan çalışan bir çamaşır makinesi
Akıl okuyabilen robot tasarladılar
Sanal Gerçeklik, Artırılmış Gerçeklik , Metaverse, Sanal Uzay Nedir?
Apple'dan iPhone Uygulamalarına Dev Zam: 1 Dolarlık Uygulama 17 TL Oldu
Yapay Et Şirketi Üretime Hazırlanıyor

UÇAN KÜÇÜK ŞIRINGALAR
Kanser hücrelerini öldüren virüs hastalar üzerinde olumlu sonuç verdi
Çin'de havadaki Covid-19'u tespit eden maske geliştirildi
Orta Çağ'da Bir Mühendislik Dehası Cezeri
Tarihi değiştirecek yazıt… İlk kez geçiyor

Türkiye'den AB’ye ilticalarda rekor artış
Umut yolunda 29 bin ölüm
Dünya genelinde 771 milyon kişi okuma yazma bilmiyor
Türkiye’de en mutlu insanlar Ege’de yaşıyor
Yoğun zihinsel faaliyet neden yorgunluğu tetikliyor?

AFTER MATCH (MAÇTAN SONRA)
KÂBUS
Gönül makamından Gülizar’a seyir
GÖS-TERİ
ÖZLÜ SÖZLER, ÖZDEYİŞLER

BÜYÜME
GÖLGE ETME
Kellim Kellim Layenfa
Türlü Derde Deva
UZUN MEHMET

Amerika’da Ayrımcı Politikalar ve Siyahi Mücadele Tarihi
Dünyanın İlk Destan Kahramanı: Gılgamış
Antik Çağlarda Kendi Memleketlerine Karşı Savaşan Paralı Askerler
Sümer Atasözleri ve Özdeyişler
Museviliği benimsemiş tek Türk devleti : Hazarlar


kose yazarlari En Cok Okunanlar
Son 30 günde en çok okunanlar
En Cok Okunanlar










Basa git