A Yorum
  Acilis Sayfasi Yap Sik Kullanilanlara Ekle  

   
A yorum Kurum
iletisim
login
yayin ilkeleri...



yazi dizileri

Yazı karekteri : (+) Büyük | (-) Küçük

Latin Amerika'da Askerî, Sivil Darbeler

Kategori Kategori: Dünya | Yorumlar 0 Yorum | Yazar Yazan: Prof.Dr. Korkut Boratav | 30 Temmuz 2012 07:39:03

Elbette dış dünyaya baktığımızda Arap coğrafyası üzerinde odaklanmaktayız. Örneğin Suriye'ye dönük emperyalist bir saldırıda AKP iktidarının taşeronluk işlevine soyunması öncelikli konumuzdur. Yine de, arada bir Orta Doğu'nun, Avrupa'nın ötesine gitmekte büyük yarar var. Özellikle Güney Amerika'yı yakından izlemeyi sürdürmemiz gerekiyor. Zira, tüm dünyada "sola salınma zamanı" oralarda başladı.

Yeni yüzyılla birlikte, Latin Amerika’da güçlenen sol rüzgâr, bir yandan ülkelerin özgün renklerini taşıdı; bir yandan da geleneksel sınıf mücadelelerinin birikimlerini yansıttı. Öyle ki, 2012’ye geldiğimizde, (Küba’nın yanı sıra) Venezuela, Bolivya, Ekvator, Arjantin, Brezilya, Uruguay, Nikaragua, Peru ve El Salvador’u (en yakın iktidar alternatiflerine göre) emekten yana ve emperyalizme karşı tavır alan liderler, partiler yönetmektedir. İlk üçü, “21. yüzyıl sosyalizmi” hedefini benimsemiş görünüyor. Bazen “pembe dalga” diye adlandırılan ve sosyal demokrat, reformist çizgiler izleyen diğerlerinde de bağımsızlıkçı eğilimler egemendir. ABD’yi dışlayan Güney Amerika Ülkeleri Birliği’nin (UNASUR’un) 2008’de kurulması bu bakımdan anlamlıdır.

Bu dönüşüm kolay olmadı. Latin Amerika’nın egemen sınıfları çok güçlüdür. Güçlerinin kaynağında, solu insafsızca ezen askeri rejimlerin mirası ve Amerikan emperyalizminin katkıları yer almıştır. Halk sınıflarının mücadeleleri ve solun yükselmesi, iki büyük ülkede, Arjantin ve Brezilya’da, emek ile sermaye arasında stratejik bir uzlaşmanın (en azından şimdilik) gerçekleşmesine yol açtı. Sol’un yükseldiği diğer ülkelerde ise, ekonomiye egemen olan sınıflar, iki yüzyıla yaklaşan bir süre içinde oluşmuş, yerleşmiş toplumsal ayrıcalıklarını ödünsüz koruyabilmenin mücadelesini ısrarla sürdürmekte; direnmektedir.

Emperyalistlerin doğrudan katkısıyla gerçekleştirilen askerî darbeler, oligarşilerin hegemonyasını koruyabilmenin geleneksel yöntemidir. 20. yüzyılın büyük bölümüne damgasını vuran bu yöntem henüz tarihe karışmamıştır.

Hatırlatalım: 2002’de Chavez’e karşı ABD’nin açık desteğiyle darbe girişimi, geniş halk direnmesi sonunda başarısız oldu. 2004’te Amerikalılar, Haiti Başkanı Aristide’i derdest ederek Afrika’ya “postaladılar”. 2009’da Honduras’ın solcu Başkanı Manuel Zelaya askeri bir darbeyle görevden alındı; ülke dışına sürüldü. ABD Yönetimi, darbeyi “lâfzen” eleştirdi; ancak, tüm muhalefetin boykot ettiği seçimler sonunda Porfirio Lobo’nun Başkanlığa seçilmesini, “demokrasiye ve ulusal barışa dönüş” olarak değerlendirdi. Gerçekte ise Lobo, darbe ile oluşan baskıcı rejimi südürmektedir ve Honduras, paramiliter sağcı çetelerin katkılarıyla dünyada cinayet oranları bakımından birinci sıraya yerleşmiştir. Ekvator’un solcu Başkanı Correa’ya karşı, 2010’da polis birlikleri bir darbe girişimine kalkıştılar; başarısız oldular.

***

Sonuncu “darbe” ise bir ay önce Paraguay’da gerçekleşti. Ne var ki, bu sefer açık-seçik bir sivil darbe söz konusudur. Arka planına, evveliyatına bakalım:

Topraksız köylüler tarafından, “yoksulların papazı”, düşmanlarınca “kızıl piskopos” diye adlandırılan Fernando Lugo, 2008’de açık farkla Paraguay Başkanı seçilir. Bu, bir anlamda siyasi bir devrimdir; zira, bir buçuk yüzyıl boyunca Paraguay’ın kaderini belirleyen oligarşi ve 1947’den beri (askeri rejimler dahil) kesintisiz ülkeyi yöneten Colorado Partisi, ilk kez iktidar dışına itiliyordu. Bu uzun “karanlık çağ”ın en ağır dönemi, 1954-1989 yıllarında ülkeyi yöneten (ve sonunda kendisi de bir darbeyle uzaklaştırılan) Alfredo Stroessner’in dikta rejimidir.

Bu hâkimiyetin başlıca kurbanları, topraksız, yoksul Paraguay köylüleridir. Bağımsızlığı izleyen elli yıl içinde, tarımda küçük köylü işletmeciliği yaygındı. Sonraki dönemlere damgasını vuran oligarşik yönetimler köylülere ait tarımsal araziyi sistematik olarak büyük sermayeye, giderek yabancı şirketlere peşkeş çekti. Gustavo Torres, Benjamin Dangl’in ve Federico Fuentes’in yazdıklarına göre, (Latinamerica Press, AlterNet ve Global Research, 11 Mayıs ve 18 Temmuz) Lugo iktidara geldiğinde, toprak sahiplerinin yüzde 2’si, tarımsal toprakların yüzde 80/85’ini denetlemektedir. 300.000 campesino ailesi topraksızdır; 260.000 köylü ikiyüz dönümden küçük toprakları işlemektedir. Daha da çarpıcısı, Monsanto, Syngenta, Dupont, Cargill gibi kötü şöhretli çokuluslu şirketler, mafyatik Brezilyalı çiftçilerin de katkılarıyla, Paraguay kırsalını soya ağırlıklı bir mono-kültür tarıma dönüştürmektedir. Geçimlik hububat üretimini bir hayat tarzı olarak kuşaktan kuşağa sürdüren Paraguay köylüleri, topraksızlaşma dışında, soya plantasyonlarının yol açtığı ağır bir çevre kirliliği ile de başetmek zorunda kalmışlardır.

Lugo bu sınıfsal tabana dayanarak; onların özlemlerinin sözcüsü olarak seçildi. Ne var ki, etkili bir parti örgütlenmesinden yoksundu. Partisi (AC) parlamentoya sadece iki temsilci sokabildi. Paraguay solu, zayıf ve dağınıktır. Lugo seçilebilmek için oligarşinin yedek takımını oluşturan Liberal Parti’den Franco’yu Başkan Yardımcısı gösterdi ve aynı partinin parlamento desteğine sığındı.

Oligarşi partilerinin baskısı, Lugo’nun toprak reformuna yönelmesini engelliyordu; sadece toprak dağılımındaki eşitsizliği ortaya koyan bir toprak sayımı yapılabildi. Yabancı şirketlerle gerilimlere yol açan adımlar atıldı. Parasız bir sağlık sistemine geçiş başlatıldı. Bunlar, Colorado/Liberal oligarşisini harekete geçirmek için yeterli oldu. Colorado Senatörü Riquelmo’nun çiftliğinde köylülerle güvenlik güçleri arasında patlak veren (ve Başkan’ın hiçbir katkısı olmayan) bir çatışma bahane edildi; hukuk normları çiğnendi ve Parlamento iki gün içinde Lugo’yu görevden uzaklaştırdı. Başkanlık koltuğuna da Başkan Yardımcısı Franco’yu oturdu.

Operasyon, ABD Dışişleri Bakanlığı tarafından, “anayasal kurallar çiğnenmemiştir” gerekçesiyle meşru görüldü. Latin Amerika’nın solcu hükümetleri ise, olaya gerçek adını koydular: Sivil darbe... Darbeci yönetimin UNASUR üyeliği askıya alındı. Paraguay, dört ülkeden oluşan Güney Ortak Pazarı’ndan (MERCOSUR’dan), Brezilya, Arjantin ve Uruguay’ın oylarıyla ihraç edildi ve Venezuela’nın daha önce Paraguay parlamentosu tarafından engellenen MERCOSUR üyeliği kesinleşti.

Bana öyle geliyor ki, Paraguay’daki sivil darbe, Latin Amerika’daki sol rüzgârın önünü kesemeyecek; tam aksine, ABD’nin bölgesel hegemonyasının daha da aşınmasına katkı yapacaktır.

Facebook'ta paylaş   |   Twitter'da paylaş


 | Puan: Henüz oy verilmedi / 0 Oy | Yazdırılabilir SayfaYazdır

Yorumlar


Henüz Yorum Yazılmamış

Yorum Yazın



KalınİtalikAltçizgiliLink  
Simge Ekle

    

    

    

    







Dünyanın gözü kulağı Ortadoğuda: İran-İsrail gerilimi tırmanıyor.
İsrail, Gazze'de yardım konvoyunu hedef aldı: Biri Avustralyalı 7 kişi öldürüldü
DEVLET-ULUSTAN FEDERASYONA, ekitap
Dünyada altın madenciliği nasıl yapılıyor, kazalar ne kadar yaygın?
Afganistan: Aktivistlerden kadınlar için online dergi

Norveç, İrlanda ve İspanya Filistin'i tanıma kararı aldı.
AFP'den SADAT iddiası: Nijer'e bin paralı asker gönderildi.
Yeni Kaledonya'da neler oluyor?
Rusya: İngiltere'ye ait hedefleri vurabiliriz
AB, Türkiye'ye verdiği mülteci fonunun nasıl harcandığını öğrenemiyor.

Tayland esrarı yeniden yasaklıyor.
İstanbul kirada Avrupa’nın lideri
Türkiye AB’nin 6 milyar Euro mülteci yardımını nasıl harcadı, AB Sayıştayı’nın eleştirileri neler?
Yoksulluk sınırı bir yılda 24 bin TL arttı.
Türkiye son 20 yılda faize 563 milyar dolar ödedi

Fahri Kiamil
İki annenin başlattığı akıllı telefon karşıtı hareket çığ gibi büyüdü
Afganistan'da onlarca arkeolojik alan buldozerle yıkılarak yağmaya açıldı.
Franz Kolschitzky: Viyana Kuşatması'ndan Kalan Kahveleri Değerlendiren Girişimci
Kış güneşi arayan Britanyalıların adresi Türkiye

"İNEK BAYRAMI" ekitap
Dünya tarihini şekillendiren 6 içecek türü
Taş Kağıt Makas Oyunu (Jan Ken Pon)
"DUHOK KONUŞUYOR" ekitap
ENTERNASYONAL

KİBİRLİ GÜÇ ZEHİR - ERDEMLİ BİLİM PANZEHİR
KARARLILIK - KİŞİSEL ALTYAPI
TARİHSEL KİŞİLİK
TARİHSEL İNSAN
SÜREÇ VE TARİHSEL ÖZNE

'Yeşil İslam' Endonezya'yı iklim çöküşünden kurtarabilir mi?
İsviçreli kadınlar AİHM'de görülen iklim değişikliği davasında zafer kazandı.
Yorgun dünya artık yavaş dönüyor
Avustralya’daki dev yosun ormanlarını yapay zekâ koruyor
2023'te sıcaklık rekoru kırıldı

Apple otomobili ABD'de üretime bir adım daha yaklaştı.
Yaşgünün Kutlu Olsun James Webb Uzay Teleskobu
Su ve deterjan olmadan çalışan bir çamaşır makinesi
Akıl okuyabilen robot tasarladılar
Sanal Gerçeklik, Artırılmış Gerçeklik , Metaverse, Sanal Uzay Nedir?

Bilim insanı Matthieu Juncker ekosistemi gözlemlemek için ıssız adada 8 ay tek başına kalacak.
Beynine çip takılan kişinin düşünceleri 25 dakika boyunca okundu.
14 Mart Pi Günü, Günün Kutlu Olsun Pi !
Tüm canlılar için en ideal sıcak
Avustralya’da 350 kişinin konuştuğu yeni bir dil gelişti

İstanbulluların %44'ü kıt kanaat geçiniyor
Türkiye artık yabancılar içinde ucuz değil…
2023'te 282 milyon insan açlık yaşadı.
Servet dağılımı adaletsizliği: Türkiye'de %1’lik kesim servetin %40’ını alıyor
BM Raporu: İsrail'in Gazze'ye yönelik saldırısında soykırım suçu iddiası

GEÇİTKALE'DEN GELİYORDU...
GENÇ BİR YAZARA BİRKAÇ TAVSİYE
DEĞİŞİYOR, YOKSULLAŞIYOR
“KİRAZ ZAMANI” SERÇELER, KİRAZ AĞACIMIZ, RAZZİA
Enflasyon Rehberi

DEVLETİN CİDDİYETİ
UCUZ ET
Hesap
---İST
SANDIK

İskandinav Göçleri ve Vikinglerin Avrupa Üzerindeki Etkisi
Hümanizm Nedir?
Osmanlı’da kahve kültürü, Osmanlı’da kahve isimleri..
Amerika’da Ayrımcı Politikalar ve Siyahi Mücadele Tarihi
Dünyanın İlk Destan Kahramanı: Gılgamış


kose yazarlari En Cok Okunanlar
Son 30 günde en çok okunanlar
En Cok Okunanlar










Basa git