A Yorum
  Acilis Sayfasi Yap Sik Kullanilanlara Ekle  

   
A yorum Kurum
iletisim
login
yayin ilkeleri...



yazi dizileri

Yazı karekteri : (+) Büyük | (-) Küçük

Yaşam öğütleri (IV)

Kategori Kategori: Yaşam öğütleri | Yorumlar 0 Yorum | Yazar Yazan: Gündoğdu Gencer | 01 Aralık 2009 12:38:37

Geçen hafta Hıristiyanlığın temelini oluşturan Museviliğe, Musa'nın Tanrı'dan aldığına inanılan 10 emirin nasıl Asurluların etkisiyle, yasaklı, asıp kesmeli kurallarla birleşip bir din haline geldiğine bakmıştık. Üzerinde durulacak nokta, o çağlarda her kabilenin, her "millet"in tanrılarının farklı olduğu ve Museviliğin yalnızca Yahudilere özgü bir din olduğudur.

Ve eski Ahit bunu açıklıkla belirtir, Yahudiler Tanrı’nın “seçkin kulları”dır. Orta Doğu’da bunlar olurken, bunlardan bağımsız olarak orta ve doğu Asya’da çeşitli dinler ortaya çıkmışve bunlar bugüne dek süregelmiştir.  Yine, yalnızca insanlara 10 emirde olduğu gibi yaşam öğütleri veren dinlerle, “bunlara uymazsanız cezası şudur” biçiminde ceza yasası niteliğindeki dinleri ayırmak gerekir.  Çin’de Daoizm, Konfüçyus inançları, Japonya’da Şinto dini, tüm doğu Asya’da Budizm, İran ve çevresinde Zerdüşt dini bunların yalnızca çok bilinenleri.
 
M.Ö. 5-6 yüzyılda yaşayan Konfüçyus bir din değil, bir felsefe getirmiş.  İnsanların görevinin tamamının beş değerden oluştuğunu, bunların iyilik, dürüstlük, kibarlık, akıl ve sadakat olduğunu savunmuş, ana babaya ve otoriteye saygılı olmayı öğütlemiş.

Daoizm ise yine Çin’de bir din olarak ilk kez M.Ö. 4. yüzyılda ortaya çıkmış.  Dao “yol” anlamına geliyor.  Daoizm, toplum kurallarını gözardı edip evrenin düzenine, Dao’ya uymayı öğretiyor.  Buna uyum sağlamak için de insanın zorlama, yapay ve doğal olmayan şeyleri yapmamasını, öğretilere, doktrinlere bağlı kalmamasını ve doğasından gelen dürtülere uygun olarak yaşamasını öğütlüyor.  Evrenin bu düzeninin dışında ayrıca bir Tanrı kavramı yok, dolayısıyla öğütleneni yapmazsanız ilahî bir cezası da yok.  Tam anlamıyla bir yaşam öğüdü.
 
Komşu Japonya’daki Şinto dininde ise Tanrı bolluğu var.  Şinto tanrıların yolu anlamına geliyor.  Güneş tanrıçasının yanısıra ırmakların, dağların, taşların da, ünlülerin de, ataların da “kami”si yâni ruhu tanrıdan sayılıyor.  Bu “kami”lere saygı sunularla, dualarla oluyor.  Herşeyden önemli sayılan şey kalp ve beden temizliği, içtenlik.  Bu genel “temizlik” dışında başka dogma yok.  Suç sayılan şeyler ise tarım toplumunda en zararlı olabilecek şeyler, örneğin su setlerine zarar vermek. 
 
Yine M.Ö. 5- 6 yüzyıllarda bugünkü Nepal’de Gautama Buddha adlı bir adam yaşıyor.  Buddha “aydınlanmış” anlamına geliyor.  Aydınlanmanın en üst aşaması “nirvana”.  Buddha Hindistan’da verdiği vaazlarda “orta yol”u öğütlüyor.  Bu orta yol kendini istediklerinden tümüyle mahrum etmek ile her istediğini yapmak arasındaki yol.  Manastırlara hangi sosyal sınıftan, hangi inançtan olursa olsun, Mevlana gibi, herkesi buyur ediyor.  Tabii bu, tümüyle kast sistemi, yâni değişmez sosyal sınıflara dayalı Hinduizm ile çatışmalara neden oluyor.  Reinkarnasyon’a yâni her canlının öldükten sonra bir başka biçimde yeniden yaşama döndüğüne inanıyor.  Dört asil hakikat var diyor: var olmak acı çekmektir, acı çekmenin nedeni cehalet ve tutkudur, cehalet ve tutku yenilirse acı çekme son bulur, bunun yolu da ahlâk, dikkat ve akıldır.
 
Yine aynı yüzyıllarda Bugünkü İran’da Zerdüşt ortaya çıkıyor.  Ahura Mazda adlı tek tanrı olduğuna ve tüm evrene doğru ile yalanın çekişmesinin hakim olduğuna inanıyor.  İyi olan herşey Ahura Mazda’nın iyi yanı Spenta Mainyu ve onun 6 yardımcısı zihin iyiliği, gerçek, güç, kendini adama, sağlık ve yaşamdan kaynaklanıyor, kötü olan herşey ise Spenta Mainyu’nun ikiz kardeşi Angra Mainyu ve onun yardımcılarından kaynaklanıyor.  İnsanların bu ikisi arasında seçme şansı var. 
 
Öldükten sonra Sırat Köprüsünden geçebilenler cennete gidecek, düşenler cehennem ateşinde yanacaklar.  Sonunda tüm dünyadan kötülük silinecek, ateşte yanıp yok olacak.  Ateş bu temizliğin simgesi.  Yoksa çoğumuzun yanlış bildiği gibi ateşe tapınma diye bir olay yok.  7. yüzyılda Arapların kılıç zoruyla Müslümanlaştırmalarından sonra Zerdüştlerden kaçabilenler Hindistan’a göçüyor ve halâ orada yaşıyorlar.
 
Cennet, cehennem kavramları ilk kez Zerdüştlükle ortaya çıkıyor demek yanlış olmaz.  İyileri bu dünyada ödüllendirme yerine cennet vaadi, kötülere de cehennem tehdidi var.  Oysa örneğin reinkarnasyona inanan dinlerde yaptığınızın ödülünü bir sonraki yaşamınızda dünyada alacaksınız, ya da kötülüğünüzün cezasını bir sonraki yaşamınızda çekeceksiniz deniyor.  Tek tanrılı dinlerin oldum olası karşılarına çıkan bir ikilem vardır.  Eğer bu tek tanrı herşeyin yaratıcısı, herşeyin sebebi ise, o zaman kötülükler de bu tanrıdan geliyor gibi bir sonuç çıkar.  Eğer kötülükler şeytan veya benzeri bir güce malediliyorsa o zaman o herşeye hâkim tanrı, şeytan karşısında güçsüz kalıyor anlamı çıkar.  Zerdüştler bunu tanrının iki yanı olarak gösterip çözmeye çalışmışlar.  Daha sonraki dinlerde ise o tek tanrının insanlara seçme özgürlüğü verdiği, insan kötüyü seçerse bundan tanrının değil, insanın sorumlu olduğu gibi bir çözüm getirilmiş.  Ama bu çözüm tanrı (eğer iyiyse) insanın bu kötülükleri yapmasına neden izin veriyor, kendi yarattığı insanı neden sınamadan geçiriyor sorusunu da beraberinde getirmiş.  Bazı insanlar kötüyü seçiyorlarsa ve bu insanları ve onların ruhlarını, beyinlerini de o tanrı yaratmışsa, o tanrı onları neden cezalandırıyor, cehenneme atıyor soruları hep insanların kafasını kurcalamış.
 
Yukarıda sözünü ettiğim dinler, onların dünya görüşleri, öğütleri yerel kalmış, dünyanın dört bir yanına yayılamamış.  Musevilik tabiatı gereği bir kavmin dini olarak kalmış, Zerdüştlüğün neredeyse kökü kazınmış, Budizm daha çok doğu Asya’da yayılabilmiş, Daoizm Çin’le Şintoizm Japonya’yla sınırlı kalmış.  Evrensel diyebileceğimiz iki din Hıristiyanlık ve Müslümanlığa daha sonra değineceğim.
 
 

Facebook'ta paylaş   |   Twitter'da paylaş


 | Puan: 10 / 1 Oy | Yazdırılabilir SayfaYazdır

Yorumlar


Henüz Yorum Yazılmamış

Yorum Yazın



KalınİtalikAltçizgiliLink  
Simge Ekle

    

    

    

    







Dünyada altın madenciliği nasıl yapılıyor, kazalar ne kadar yaygın?
Afganistan: Aktivistlerden kadınlar için online dergi
Gazze'nin çocukları açlığın pençesinde
Güney Afrika’nın ‘soykırım’ suçlamasıyla İsrail aleyhine açtığı dava Lahey’de başlıyor
RAPOR: İKİ | 9O DAKİKADA DEVR-İ ALEM

Avustralya, II.Dünya Savaşı'ndan sonraki en büyük donanmasını kuruyor
Filistin milliyetçiliğinin kurucusu Fetih’i nasıl bir gelecek bekliyor?
Gazzeliler İsrail ordusunu evlerindeki altın takılarını çalmakla suçluyor
'Gazze'yi Yahudi yerleşimlerine açma' konferansı
Borrell: İsrail, El Fetih'i zayıflatmak için Hamas'ı finanse etti

200 TL banknot ilk çıktığında 132 dolar iken şimdi 6,5 dolar peki yarın?
Yandex, Rusya’dan çekiliyor
Avrupa Birliği en fazla Türkiye'ye atık ihraç etti
Yapay zeka küresel istihdamın % 40’ını etkileyecek
Pandemi ile başlayan dönüşüm dünyayı nasıl etkiledi?

İki annenin başlattığı akıllı telefon karşıtı hareket çığ gibi büyüdü
Afganistan'da onlarca arkeolojik alan buldozerle yıkılarak yağmaya açıldı.
Franz Kolschitzky: Viyana Kuşatması'ndan Kalan Kahveleri Değerlendiren Girişimci
Kış güneşi arayan Britanyalıların adresi Türkiye
İçinden hiç tren geçmeyen Dalaman tren garı…

"DUHOK KONUŞUYOR" ekitap
ENTERNASYONAL
REMZİ RAŞA’YI ANMAK İÇİN
GREV HAKKI TARTIŞILIYOR, TANINIYOR
“İŞÇİLER SAHAYA İNMELİ”, BÜLENT ECEVİT’LE SÖYLEŞİ

KARARLILIK - KİŞİSEL ALTYAPI
TARİHSEL KİŞİLİK
TARİHSEL İNSAN
SÜREÇ VE TARİHSEL ÖZNE
Senede bir gün

Ton balığında cıva: Zehirli madde seviyesinin kontrollere rağmen hala yüksek olduğu tespit edildi
AB sera gazında hedef büyüttü: 2040'a kadar %90
Dünyanın en büyük buzdağı A23a, Antarktika'da sürükleniyor
2023 kayıtlardaki en sıcak yıl oldu
Amazon'da rekor kuraklık: 'Böylesini hiç görmedik'

Apple otomobili ABD'de üretime bir adım daha yaklaştı.
Yaşgünün Kutlu Olsun James Webb Uzay Teleskobu
Su ve deterjan olmadan çalışan bir çamaşır makinesi
Akıl okuyabilen robot tasarladılar
Sanal Gerçeklik, Artırılmış Gerçeklik , Metaverse, Sanal Uzay Nedir?

Tüm canlılar için en ideal sıcak
Avustralya’da 350 kişinin konuştuğu yeni bir dil gelişti
İnsanlık için küçük ama Türkiye için çok büyük bir adım
Dünya Üzerinde Yaşayan En Yaşlı Ağaç
Güneşten Gelen Kozmik Işınların Deprem Oluşumunda Etkisi Var Mıdır?

Bir ilaç için eşek derisi ticareti
Ukrayna'nın yeniden inşası için 486 milyar dolar gerekiyor.
Hangi cins ve ne tür köpekler daha uzun yaşıyor?
Yolsuzluk Algısı Endeksi'nde Türkiye bir yılda 14 sıra gerileyerek 115'inci oldu.
Çoğunluk Diyanet ve tarikatlara güvenmiyor

“KİRAZ ZAMANI” SERÇELER, KİRAZ AĞACIMIZ, RAZZİA
Enflasyon Rehberi
ABİDİN DİNO PULU
Göbeklitepe'deki son keşifler ne anlama geliyor?
AYKUT YAZGAN’I OKUMAK

MEDDAH
SESİMİ DUYAN VAR MI?
KUYRUKLU YILDIZ
BİR KAŞIK KAN
VATAN MAHZUN

Hümanizm Nedir?
Osmanlı’da kahve kültürü, Osmanlı’da kahve isimleri..
Amerika’da Ayrımcı Politikalar ve Siyahi Mücadele Tarihi
Dünyanın İlk Destan Kahramanı: Gılgamış
Antik Çağlarda Kendi Memleketlerine Karşı Savaşan Paralı Askerler


kose yazarlari En Cok Okunanlar
Son 30 günde en çok okunanlar
En Cok Okunanlar










Basa git